بیع التماثیل PDF چاپ پست الکترونیکی

بیع التماثیل

 

آیا بیع مجسمه جایز است یا خیر ؟

مجسمه اقسام مختلفی دارد که برخی مجسمه ذی الروح است و برخی مجسمه غیر ذی الروح . موضوع این نوشتار در راستای کنکاش فتاوای فقها در مورد خرید و فروش هر یک از این اقسام است .

تاریخچه

بحث ساخت مجسمه از پیشتر در کتب فقهی مطرح بوده لکن در مورد خرید و فروش مجسمه اولین کسی که متعرض شده است مرحوم شیخ مفید در المقنعه است . این بحث در دوره سوم

فهرست اقوال شیعه

1 . حرمت بیع مطلقا

2 . حلیت بیع مطلقا

3 . تفصیل بین ذی الروح که بیعش حرام است و غیر ذی الروح که بیعش جایز است .

4 . حلیت مطلق مگر در صورتی که خرید مجسمه ذی الروح اعانه بر عمل سازنده شود .

اقوال تفصیلی دوره اول(قدما)

در این دوره فقط قول به حرمت مطلق بیان شده است .

دسته بندی اقوال دوره اول

حرمت مطقا : شیخ مفید (المقنعه،ص587)[1]

جمع بندی اقوال دوره اول

این بحث در دوره اول مطرح نبوده و فقط یک قول از یک نفر نقل شده است .

اقوال تفصیلی دوره دوم

حرمت مطلق

دسته بندی اقوال دوره دوم

حرمت مطلق : شیخ طوسی (النهايه فی مجرد الفقه و الفتاوى ،ص363)[2]

ابن ادریس حلی (السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى ،ج2 ص215)[3]

جمع بندی اقوال دوره دوم

در این دوره هم این بحث خیلی رواج نداشته و فقط دو تن از فقها به آن اشاره کرده اند که هر دو قائل به حرمت مطلق شده اند .

تفصیل اقوال دوره سوم

حرمت مطلق ، حلیت مطلق ، تفصیل

فهرست افوال

حرمت مطلق : شهید اول (الدروس الشرعيه في فقه الإمامية ،ج3 ص162و163)[4]

تفصیل بین مجسمه ذی الروح که حرام است و غیر ذی الروح که احتیاط مستحب در ترک است : محقق اردبیلی (مجمع الفائده و البرهان في شرح إرشاد الأذهان ج8 ص56)[5]

حلیت مطلق : سید جواد حسینی عاملی (مفتاح الكرامه في شرح قواعد العلاّمه ،ج12 ص65)[6]

حلیت مطلق مگر در صورتی که خرید مجسمه ذی الروح اعانه بر عمل سازنده شود : احمد بن محمد نراقی (مستند الشيعه في أحكام الشريعه ،ج14 ص111)[7]

جمع بندی اقوال دوره سوم

در این دوره هر چند بحث از اصل ساخت مجسمه بسیار رواج گرفته لکن هنوز بحث خرید و فروش مجسمه در کلمات کمی به چشم می خورد که در این اقوال هم وجه مشترکی وجود ندارد . لکن همانطور که مشهود است باب افتاء به حلیت باز شده است .

تفصیل اقوال دوره چهارم

حلیت مطلق ، احتیاط واجب در ترک خرید و فروش مجسمه مطلقا ، احتیاط مستحب در ترک خرید و فروش مجسمه مطلقا ، احتیاط مستحب در ترک خرید و فروش مجسمه جاندار ، حلیت مطلق مجسمه به شرط بیع مجسمه جاندار به قصد استفاده غیر حرام و احتیاط مستحب ترک خرید و فروش ، حرمت مطلق

فهرست افوال دوره چهارم

1 . حلیت مطلق : صاحب جواهر (جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام ، ج22 ص44)[8]

و شیخ انصاری (کتاب المکاسب ، ج1 ،ص197)[9]

و امام خمینی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[10]

و سیستانی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[11]

و خامنه ای (اجوبه الاستفتائات(فارسی ، ص268)[ 12]

و نوری (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[13]

و فاضل (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[14]

2 . احتیاط واجب در ترک خرید و فروش مجسمه مطلقا : صافی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[15]

3 . احتیاط مستحب در ترک خرید و فروش مجسمه مطلقا : گلپایگانی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[16]

4 . احتیاط مستحب در ترک خرید و فروش مجسمه جاندار :

خویی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[17]

و تبریزی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[18]

و زنجانی (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[19]

و وحید (توضيح المسائل (وحید) ، ص 408) [20]

5 . حلیت مطلق مجسمه به شرط بیع مجسمه جاندار به قصد استفاده غیر حرام و احتیاط مستحب ترک خرید و فروش : بهجت (ره) (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[21]

6 . حرمت مطلق : مکارم (توضيح المسائل (محشی – امام خمينى)، ج2 ص209)[22]

و سبحانی (توضيح المسائل (سبحانی) ، ص 382) [23]

جمع بندی

در این دوره مشهور قائل به حلیت خرید و فروش مجسمه هستند هر چند بسیاری احتیاط کرده اند .

جمع بندی نهایی

اگر کلام برخی از بزرگان که فتوای شیخ مفید و شیخ طوسی را حمل بر مجسمه غیر ذی الروح کرده اند بپذیریم و این کلام را نسبت به ابن ادریس حلی و شهید اول هم تسری دهیم می توان در مورد مجسمه غیر ذی روح ، اجماع بر عدم حرمت داریم . البته این حمل یک حمل غیر عرفی و بی قرینه نیست و قرینه اش این است که اصلا در آن زمان بحث مجسمه غیر ذی روح مطرح نبوده است .

اما در مورد مجسمه ذی روح می توان گفت قول اشهر حلیت است .

در پایان مجددا ذکر می شود که بسیاری از فقها فقط به مساله ساختن مجسمه اشاره فرموده اند نه بیع آن .

 

 

[1] و عمل الأصنام و الصلبان و التماثيل المجسمة و الشطرنج و النرد و ما أشبه ذلك حرام و بيعه و ابتياعه حرام. المقنعة (للشيخ المفيد)؛ ص: 587

 

[2] و منها عمل جميع أنواع الملاهي و التّجارة فيها و التكسّب بها، مثل العيدان و الطنابير و غيرهما من أنواع الأباطيل، محرّم محظور. و عمل الأصنام و الصلبان و التّماثيل المجسّمة و الصّور و الشّطرنج و النّرد و سائر أنواع القمار حتى لعب الصّبيان بالجوز، فالتّجارة فيها و التّصرّف و التكسّب بها حرام محظور. النهاية في مجرد الفقه و الفتاوى؛ ص: 363

[3] المكاسب على ثلاثة أضرب: محظور على كل حال، و مكروه، و مباح على كل حال، فأمّا المحظور على كلّ حال، فهو كلّ محرم من المأكل و المشارب، و سيرد «4» ذلك في موضعه، و تراه في أبوابه من هذا الكتاب، إن شاء اللّٰه تعالى.و الأجرة على خدمة السلطان الجائر، و معونته، و تولي الأمر من جهته، اتباعه في فعل القبيح، و لمعونته، و أمره و نهيه بذلك، و الرضا بشي‌ء منه، مع‌ ارتفاع التقية، و التمكّن من ترك ذلك، و الإلجاء إليه و التعرض لبيع الأحرار، و ابتياعهم، و أكل أثمانهم، و كذلك مملوك الغير بغير إذن مالكه و آلات جميع الملاهي، على اختلاف ضروبها، من الطبول، و الدفوف، و الزمر، و ما يجري مجراه، و القضيب، و السير، و الرقص، و جميع ما يطرب من الأصوات و الأغاني، و ما جرى مجرى ذلك، و الخبال على اختلاف وجوهه، و ضروبه، و آلاته و سائر التماثيل، و الصور ذوات الأرواح، مجسّمة كانت أو غير مجسمة. السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى، ج‌2، ص: 215‌

 

[4] أحدهما: ما حرم لعينه كالغناء‌ فيحرم فعله و تعلّمه و تعليمه و استماعه و التكسّب به، إلّا غناء العرس إذا لم يدخل الرجال على المرأة و لم يتكلّم بالباطل و لم تلعب بالملاهي، و كرّهه القاضي  و حرّمه ابن إدريس  و الفاضل في التذكرة  و الإباحة أصحّ طريقا و أخصّ دلالة، و النياحة‌ بالباطل و عمل الصور المجسّمة قاله الشيخان و طرّد القاضي  التحريم في غير المجسّمة، و الحلبي حرّم التماثيل و أطلق. الدروس الشرعية في فقه الإمامية؛ ج‌3، ص: 162

[5] بعد ثبوت التّحريم فيما ثبت يشكل جواز الإبقاء، لأنّ الظّاهر أنّ الغرض من التّحريم عدم خلق شي‌ء يشبه بخلق اللّه و بقائه، لا مجرّد التّصوير.

فيحمل ما يدلّ على جواز الإبقاء من الرّوايات الكثيرة الصّحيحة و غيرها على ما يجوز منها، فهي من أدلّة جواز التّصوير في الجملة على البسط و السّتر و الحيطان و الثياب، و هي الّتي تدلّ الأخبار على جواز إبقائها فيها، لا ذو الرّوح التي‌ لها ظل علي حدته الّتي هي حرام بالإجماع و الاجتناب مطلقا من الإحداث و الإبقاء من جميع أنواعه أحوط، كما يشعر به الرّواية: أنّ الملك لا يدخل بيتا فيه صورة کلب. مجمع الفائدة و البرهان في شرح إرشاد الأذهان؛ ج‌8، ص: 56

[6] فقد تحصّل أنّه يجوز اقتناء ذي الصورة و بيعه و الانتفاع به على كراهية، إذ ليس هو ممّا صنع للحرام حتّى يلزم إتلافه بل هو من الصنع الحرام، فليلحظ ذلك و ليتأمّل فيه. مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة (ط - الحديثة)؛ ج‌12، ص: 165

[7] و هل يجوز ابتياع ما يحرم عمله أو ما فيه ذلك؟ الأقوى: نعم، للأصل، إلّا إذا كان إعانة على عمله، فيحرم. مستند الشيعة في أحكام الشريعة؛ ج‌14، ص: 111

[8] أما بيعها و اقتنائها، و استعمالها و الانتفاع بها و النظر إليها و نحو ذلك، فالأصل و العمومات و الإطلاقات تقتضي جوازه، و ما يشعر به بعض النصوص من حرمة الإبقاء كأخبار عدم نزول الملائكة و نحوها، محمول على الكراهة أو غير ذلك خصوصا مع أنا لم نجد من أفتى بذلك عدا ما يحكى عن الأردبيلي من حرمة الإبقاء، و يمكن دعوى الإجماع على خلافه، و من ذلك يظهر لك جواز النظر إلى الصورة في المرأة و نحوها مع عدم الشهوة إذ احتمال الفرق بالخصوصية و عدمها لا وجه له كما هو واضح، و الله أعلم. جواهر الكلام في شرح شرائع الإسلام؛ ج‌22، ص: 44

[9] و كيف كان، فالمستفاد من جميع ما ورد من الأخبار الكثيرة في كراهة الصلاة في البيت الذي فيه التماثيل إلّا إذا غيرت، أو كانت بعين واحدة، أو القي عليها ثوب جواز اتّخاذها. و عمومها يشمل المجسّمة و غيرها. كتاب المكاسب (للشيخ الأنصاري، ط - الحديثة)؛ ج‌1، ص: 197

 

[10] مسأله 2069 خريد و فروش مجسمه و صابون يا (1) چيزهاى ديگرى كه روى آن مجسمه دارد اشكال ندارد. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[11] مسأله : ساختن مجسم جاندار بنا بر احتياط حرام است، ولى خريد و فروش آن مانعى ندارد؛ و امّا نقاشى جاندار جايز است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[12] ساخت مجسمه و نقاشى و ترسيم موجودات بى‌روح اشكال ندارد و هم چنين نقاشى و ترسيم چهره موجودات ذى روح، اگر بدون برجستگى باشد و يا مجسمه آنها كه به صورت غير كامل باشد، اشكال ندارد، ولى ساخت مجسمه انسان يا ساير حيوانات به صورت كامل اشكال دارد. امّا خريد و فروش و نگهدارى نقاشى و مجسمه جايز است و ارائه آنها در نمايشگاه هم اشكال ندارد. أجوبة الاستفتاءات (فارسى)؛ ص: 268

[13] ساختن مجسمه حرام است ولى خريد و فروش آن و صابون يا چيزهاى ديگرى كه روى آن مجسمه دارد اشكال ندارد توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[14] خريد و فروش مجسمه و صابون يا (1) چيزهاى ديگرى كه روى آن مجسمه دارد اشكال ندارد. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[15] مسأله : ساختن مجسمه حرام است و احتياط واجب ترك خريد و فروش آن است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 210

[16] مسأله : ساختن مجسمه حرام است، ولى خريد و فروش آن بعيد نيست كه جايز باشد، اگر چه احتياط در ترك آن است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[17] مسأله : ساختن مجسمه جاندار بلكه نقاشى آن نيز حرام است، ولى خريد و فروش آن مانعى ندارد، اگر چه أحوط ترك است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[18] مسأله : ساختن مجسمه جاندار بنا بر مشهور حرام است و نقاشى آن جايز است و خريد و فروش آن مانعى ندارد، اگر چه أحوط ترك است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[19] مسأله : ساختن مجسمه جاندار حرام است و همچنين نقاشى جاندار بنا بر احتياط حرام است، ولى خريد و فروش آن مانعى ندارد هر چند احتياط استحبابى در ترك آن است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[20] مسأله 2097- ساختن مجسّمۀ جاندار حرام است، و همچنين نقاشى آن بنابر احتياط، و خريدوفروش و نگهدارى آن جايز است، اگر چه احوط ترك است. توضيح المسائل (وحيد)؛ ص: 408

[21] مسأله : ساختن مجسّمۀ موجودات جاندار حرام است امّا نگهدارى آن براى مقاصد غير حرام بنا بر أظهر جايز است، و نيز معامله به همين مقصود مانعى ندارد، اگر چه احتياط مستحبّ در ترك آن است. و نقاشى موجودات جاندار بنا بر أظهر حرام نيست، اگر چه‌ احتياط در ناقص يا جدا كشيدن آن است. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 210

[22] مسأله : ساختن و خريد و فروش مجسمه اشكال دارد، ولى خريد و فروش صابون و مانند آن كه روى آنها شكل مجسمه يا نقشهاى برجسته است اشكالى ندارد. توضيح المسائل (محشى - امام خمينى)؛ ج‌2، ص: 209

[23] (مسأله 1700) ساختن و خريدوفروش مجسّمه حرام است ولى خريدوفروش صابون و مانند آن كه روى آنها شكل مجسمه يا نقش‌هاى برجسته است اشكالى ندارد. رساله توضيح المسائل (سبحانى)؛ ص: 382

 

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج