حکم تکلیفی غسل جمعه PDF چاپ پست الکترونیکی

بسم الله الرحمن الرحیم

حکم تکلیفی غسل جمعه

سید محمد هادی حسینی عسگرانی

مدرسه ی فقهی امام محمد باقر علیه السلام

1/11/91 الی 5/12/91

87153-9192-2-PF-19

عنوان مساله: 2

تاریخچه ی بحث: 2

اقوال علمای شیعه: 3

اقوال مهم عامه: 3

دوره ی قدما: 3

دوره ی دوم: 4

دوره ی سوم: 4

دوره  ی چهارم: 5

ضمیمه: 6

بسم الله الرحمن الرحیم


الحمد لله رب العالمین و صلی الله علی سیدنا محمد و آله الطاهرین لا سیما بقیه الله تعالی فی الارضین و لعنه الله علی اعدائهم اجمعین

عنوان مساله:

موضوع این پژوهش عبارت است از :«حکم تکلیفی  غسل روز جمعه».

آیا غسل کردن در روز جمعه واجب است؟یکی از غسل هایی که شرعیت آن به نحو قطعی اثبات شده است،غسل روز جمعه است. در این بین ادعا شده که این غسل واجب است. روایاتی در این باب وارد شده است،که شاید استفاده ی وجوب غسل از آن ها بشود.این پژوهش قصد بررسی اقوالی که در مورد حکم تکلیفی این عمل بیان شده را دارد.

تاریخچه ی بحث:

این مساله،از زمان قدمای اصحاب مورد بررسی علمای اعلام بوده است. جوامع روایی شیعی نیز در بردارنده ی روایاتی هستند که حکم این عمل را بیان کرده است. علما نیز به تبع بحثی که داشته اند به طرح این مساله پرداخته اند.

مظان بحث در مورد این مساله معمولا کتاب طهارت است. بسیاری از فقها در مبحث غسل کتاب طهارت ،به انواع آن اشاره کرده اند . در ضمن اشاره به اغسال مستحبی،به غسل جمعه اشاره کرده اند.برخی در کتاب الصلاه و از باب مقدمات نماز به غسل اشاره نموده اند و سپس انواع آن را بیان کرده اند.برخی نیز در آداب روز جمعه متذکر آن شده اند.

این مساله در اکثر کتب فقهی و در تمام ادوار مورد بررسی قرار گرفته است.

شیخ طوسی در کتاب «الخلاف» و سید بن زهره در «غنیه النزوع»بر استحباب این عمل ادعای اجماع نموده اند.عده ی دیگری نیز،مثل علامه حلی و صاحب جواهر و مرحوم همدانی و فقهای متعدد دیگری قائل به شهرت و یا اکثر بودن این قول بین علمای شیعه شده اند.در بررسی اقوال علما شاهد خواهیم بود که نقل شهرت بر استحباب این عمل،کاملا صحیح و بر طبق واقع است.

اقوال علمای شیعه:

1.غسل جمعه مستحب است.

2.غسل جمعه واجب است.

اقوال مهم عامه:

1.غسل جمعه برای کسی که قصد شرکت در نماز جمعه را دارد مستحب است.

شافعیه،مالکیه،حنبلیه و حنفیه همگی قائل به این نظر شده اند[1].

دوره ی قدما:

در این دوره،هر دو قول دارای طرفدارانی است،گرچه قول به استحباب قائلین بسیا بیشتری دارد.

قول اول:غسل جمعه مستحب است :منسوب به امام رضا علیه السلام (فقه الرضا،ص81)[2]،قاضی نعمان مصری(دعائم الاسلام،ج1ص114)[3]،شیخ صدوق(المقنع،ص38)[4]،شیخ صدوق(الهدایه فی الاصول و الفروع،ص91)[5]،محمد بن محمدبن اشعث(الجعفریات-الاشعریات ص45)[6]،شیخ مفید (المقنعه،ص50)[7]،ابوالصلاح حلبی(الکافی فی الفقه،ص135)[8]،سلار دیلمی(المراسم العلویه و الاحکام النبویه،ص52)[9].

قول دوم:غسل جمعه واجب است:مرحوم کلینی(الکافی،ج3ص41)[10]،شیخ صدوق(من لا یحضره الفقیه،ج1ص111)[11]،

در سائر کتب این دوره،اشاره ای به این مساله نشده است.

بنا بر این،در این دوره اجماعی وجود ندارد،هر چند که قول به استحباب بیشتر است.

دوره ی دوم:

تمام کتب این دوره که مورد بررسی قرار گرفته اند،قائل به قول اول شده اند.

قول اول:غسل جمعه مستحب است:شیخ طوسی(تهذیب الاحکام،ج1ص112)[12]،(الخلاف،ج1ص219)[13]،

(المبسوط فی الفقه الامامیه ،ج1ص40)[14]،(النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی،ج1ص104)[15]،سید ابن زهره(غنیه النزوع الی علمی الاصول والفروع،ص62)[16]،ابن ادریس(السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی ج1ص124)[17]،محقق حلی(شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام ،ج1ص88)[18]،(المعتبر فی شرح المختصر،ج1ص353 )[19].

بنا براین،در این دوره بین علما در استحباب غسل روز جمعه اختلافی نیست.

دوره ی سوم:

این دوره نیز مانند دوره ی سابق است.

قول اول:غسل جمعه مستحب است:علامه حلی(تذکره الفقهاء،ج2ص138)[20]،قواعد الاحکام فی معرفه الحلال و الحرام،ج1ص187)[21]،مختلف الشیعه فی احکام الشریعه،ج1 ص318)[22]،فخر المحققین(ایضاح الفوائد فی شرح القواعد،ج1ص128)[23]،شهید اول(الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه،ج1ص87)[24]،محقق ثانی(جامع المقاصد فی شرح القواعد،ج1ص74)[25]،شهید ثانی(مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام،ج1ص105)[26]،محقق اردبیلی(مجمع الفائده و البرهان،ج1ص73)[27]،محمدبن علی موسوی(مدارک الاحکام فی شرح عبادات شرائع الاسلام،ج1ص159)[28]،شیخ یوسف بحرانی(الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره،ج4ص181)[29]،سید جواد عاملی(مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه،ج1ص65)[30]،نراقی(مستند الشیعه فی احکام الشریعه،ج3ص324)[31].

بنا بر این در این دوره نیز اختلافی در استحباب غسل جمعه نیست.

دوره  ی چهارم:

در این دوره نیز،در کتبی که مورد بررسی قرار گرفت،فقط یک قول وجود دارد.

قول اول:غسل جمعه مستحب است:محمد حسن نجفی(جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام،ج5ص3 )[32]، حاج آقا رضا همدانی(مصباح الفقیه،ج6ص7)[33]،سید یزدی(العروه الوثقی،ج2 ص142)[34]،شیخ انصاری(کتاب الطهاره ،ج3ص11)[35]،امام خمینی(توضیح المسائل محشی امام خمینی،ج1ص359)[36]،مرحوم حکیم(منهاج الصالحین ،ج1ص129)[37]،آیت الله وحید(منهاج الصالحین ،ج2ص101)[38]،مرحوم تبریزی(منهاج الصالحین،ج1ص97)[39]،آیت الله شبیری رساله توضیح المسائل ،ص142)[40]

بنا بر این،در این دوره نیز اختلافی در استحباب غسل جمعه نیست.

نتیجه ی نهایی تحقیق این است که شهرت قریب به اتفاق علمای امامیه بر استحباب غسل جمعه است. بلکه کلام شیخ صدوق که یکی از کسانی است که نسبت قول به وجوب به ایشان داده شده است،قابل تامل است. ایشان در ادامه ی کلامی که در ضمیمه از ایشان آورده شده است،فرموده اند غسل جمعه سنت واجب است. اما بهر حال برخی از فقها مثل علامه حلی قول وجوب را به ایشان نسبت داده اند.

ضمیمه:

[1] شافعیه: «إن الاغتسالات غير المفروضة كلها سنة إذا لا فرق بين المندوب و السنة عندهم، و هي كثيرة: منها غسل الجمعة لمن يريد حضورها، و وقته من الفجر الصادق إلى فراغ سلام إمام الجمعة».الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت:ج1ص197.

مالکیه: «الاغتسالات المسنونة ثلاثة: أحدها: غسل الجمعة لمصليها، و لو لم تلزمه و يصح بطلوع الفجر و الاتصال بالذهاب إلى الجامع».الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت:ج1ص196.

حنبلیه:«حصروا الاغتسالات المسنونة في ستة عشر غسلا، و هي الغسل لصلاة جمعة يريد حضورها في يومها إذا صلاها، و الغسل لصلاة عيد في يومها إذا حضرها و صلاها، و هو للصلاة لا لليوم».الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت :ج1ص198.

حنفیه: «إن الاغتسالات المسنونة أربعة، و هي الغسل يوم الجمعة لمن يريد صلاتها فهو للصلاة لا لليوم».

الفقه علی المذاهب الاربعه و مذهب اهل البیت ج1:ص197.

[2] « اعلموا رحمكم الله أن غسل الجنابة فريضة من فرائض الله جل و عز و أنه ليس من الغسل فرض غيره و باقي الغسل سنة واجبة و منها سنة مسنونة إلا أن بعضها ألزم من بعض و أوجب من بعض...

ص82:و الغسل ثلاثة و عشرون من الجنابة و الإحرام

....الفرض من ذلك غسل الجنابة و الواجب غسل الميت و غسل الإحرام و الباقي سنة».

[3] «وَ قَالُوا فِي الْغُسْلِ مِنْهُ فَرْضٌ وَ مِنْهُ سُنَّةٌ. فَالْفَرْضُ مِنْهُ غُسْلُ الْجَنَابَةِ وَ الْغُسْلُ مِنَ الْحَيْضِ وَ النِّفَاسِ وَ غُسْلُ الْكَافِرِ إِذَا أَسْلَمَ وَ الْمَجْنُونِ وَ الْمُغْمَى عَلَيْهِ إِذَا أَفَاقَا وَ الْغُسْلُ مِنْ الِارْتِمَاسِ فِي النَّجَاسَةِ وَ غُسْلُ الْمَيِّتِ وَ الَّذِي مِنْهُ سُنَّةُ الْغُسْلِ لِلْجُمُعَةِ».

[4] «اعلم أن غسل الجنابة فرض واجب، و ما سوى ذلك سنة».

[5] «و كل غسل (من هذه  الأغسال) فيه وضوء، إلا غسل الجنابة ، لأن كل غسل سنة، إلا غسل الجنابة فإنه فريضة  و غسل الحيض فريضةمثل غسل الجنابه».

[6]«أَخْبَرَنَا مُحَمَّدٌ حَدَّثَنِي مُوسَى حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِ قَالَ كَانَ عَلِيٌّ ع يَقُولُ مَا أُحِبُّ لِأَحَدٍ أَنْ يَدَعَ الْغُسْلَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ إِلَّا مِنْ عُذْرٍ أَوْ لِعِلَّةٍ مَانِعَةٍ»‌.

[7] و أما الأغسال المسنونات فغسل يوم الجمعة سنة مؤكدة على الرجال و النساء.

[8]و أما الأغسال المسنونة‌ فثلاثون غسلا: غسل الجمعة.

[9]ذكر: الأغسال المندوب إليها‌و هي: غسل الجمعة.

[10] مرحوم کلینی بابی تحت عنوان باب وجوب غسل الجمعه قرار داده اند و روایاتی در این باب نقل کرده اند.به طور مثال،روایت اول این باب را بیان می نماییم:

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُغِيرَةِ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا علیه السلام قَالَ:« سَأَلْتُهُ عَنِ الْغُسْلِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَقَالَ وَاجِبٌ عَلَى كُلِّ ذَكَرٍ وَ أُنْثَى عَبْدٍ أَوْ حُرٍّ».

[11] «وَ غُسْلُ يَوْمِ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ عَلَى الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ فِي السَّفَرِ وَ الْحَضَرِ إِلَّا أَنَّهُ رُخِّصَ لِلنِّسَاءِ فِي السَّفَرِ لِقِلَّةِ الْمَاءِ 1 وَ مَنْ كَانَ فِي سَفَرٍ وَ وَجَدَ الْمَاءَ- يَوْمَ الْخَمِيسِ وَ خَشِيَ أَنْ لَا يَجِدَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فَلَا بَأْسَ بِأَنْ يَغْتَسِلَ- يَوْمَ الْخَمِيسِ لِلْجُمُعَةِ فَإِنْ وَجَدَ الْمَاءَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ اغْتَسَلَ وَ إِنْ لَمْ يَجِدْ أَجْزَأَهُ‌«.

[12] «فَإِنْ قَالَ قَائِلٌ كَيْفَ تَسْتَدِلُّونَ بِهَذِهِ الْأَخْبَارِ وَ هِيَ تَتَضَمَّنُ أَنَّ غُسْلَ الْجُمُعَةِ وَاجِبٌ وَ عِنْدَكُمْ أَنَّهُ سُنَّةٌ لَيْسَ بِفَرِيضَةٍ قُلْنَا مَا يَتَضَمَّنُ هَذِهِ الْأَخْبَارُ مِنْ لَفْظِ الْوُجُوبِ فَالْمُرَادُ بِهِ أَنَّ الْأَوْلَى عَلَى الْإِنْسَانِ أَنْ يَفْعَلَهُ وَ قَدْ يُسَمَّى الشَّيْ‌ءُ وَاجِباً إِذَا كَانَ الْأَوْلَى فِعْلُهُ وَ الَّذِي يَدُلُّ عَلَى هَذَا التَّأْوِيلِ وَ أَنَّ الْمُرَادَ لَيْسَ بِهِ الْفَرْضَ الَّذِي لَا يَسُوغُ تَرْكُهُ عَلَى كُلِّ حَالٍ...».

[13]«غسل الجمعة و الأعياد مستحب، و به قال جميع الفقهاءو ذهب أهل الظاهر داود و غيره إلى أنه واجب ، و روي ذلك عن كعب الأحبار.دليلنا: على ذلك: إجماع الفرقة».

[14] «الأغسال على ضربين: مفروض و مسنون. فالمفروض ستة أغسال: غسل الجنابة و الحيض و الاستحاضة على بعض الوجوه، و النفاس، و غسل الأموات، و غسل من مس ميتا من الناس بعد برده بالموت و قبل تطهيره بالغسل، و المسنونات ثمانية و عشرون غسلا: غسل يوم الجمعة».

[15] «و من السّنن اللازمة، الغسل يوم الجمعة على النّساء و الرّجال و العبيد و الأحرار في السّفر و الحضر مع التمكّن من ذلك».

[16] «و الأغسال المسنونة:غسل يوم الجمعة...كل ذلك بالإجماع المذكور».

[17] «و الأغسال المسنونات فكثيرة، و آكدها ما أنا ذاكره:غسل يوم الجمعة».

[18] «و أما آداب الجمعة ف‍ الغسل و التنفل بعشرين ركعة».

[19] «مسئلة: غسل الجمعة مندوب مؤكد للرجال و النساء سفرا و حضرا‌».

[20]«استحباب غسل الجمعة مؤكد للرجال و النساء، سفرا و حضرا».

[21]«و يستحب للجمعة من طلوع الفجر الى الزوال، و يقضى لو فات الى آخر السبت».

[22]«مسألة: المشهور بين علمائنا: أن غسل الجمعة مستحب و ليس بواجب.

و قال ابن بابويه: أنه واجب على الرجال و النساء، في السفر و الحضر، إلّا أنّه رخص للنساء في السفر لقلة الماء .

و في موضع آخر من كتابه انّ غسل يوم الجمعة سنّة واجبة و الوجه: الأوّل».

[23]ایشان در ذیل کلام علامه حاشیه ای نزده اند:

«و يستحب للجمعة من طلوع الفجر الى الزوال، و يقضى لو فات الى آخر السبت».

[24]«و يستحبّ الغسل للجمعة أداءً ما بين طلوع الفجر إلى الزوال».

[25]ایشان در شرح کلام علامه در قواعدکه فرموده اند: «و يستحب للجمعة من طلوع الفجر إلى الزوال، و يقضى لو فات الى آخر السبت، و كلّما قرب من الزوال كان أفضل»حاشیه ای زده اند که معین می کند در اصل استحباب غسل جمعه موافق علامه هستند.حاشیه ی ایشان چنین است:

«هذا يقتضي أفضليته آخر الأداء، و التقديم، و أول القضاء، و ما قرب من الأفضل فيليه في الفضل».

[26] ایشان در ذیل کلام محقق حاشیه ای نزده اند.کلام محقق چنین است:

«و أما الأغسال المسنونة فالمشهور منها ثمانية و عشرون غسلا: ستة عشر للوقت، و هي: غسل يوم الجمعة».

[27]«استحباب غسل يوم الجمعة غير بعيد و ان كان دليل وجوبه لا يخلو من قوّة، لكن الجمع بين قول ....(روایات ظاهر در وجوب)و بين قول....(روایات دال بر استحباب) دليل الاستحباب، و الشهرة، و الأصل، و الشريعة السهلة، و كذا عدم العلم بوضع الوجوب شرعا و ان الامام عليه السلام أراد ما اصطلح الفقهاء أيضايقتضيه، و لكن الاحتياط لا يترك لوجود لفظ واجب في خبر صحيح لما سمعت».

[28]«أجمع العلماء كافة على مشروعية غسل الجمعة و رجحانه، و إنما الخلاف بينهم في استحبابه و وجوبه، فذهب الأكثر إلى الاستحباب، و قال ابن بابويه في من لا يحضره الفقيه: و غسل يوم الجمعة واجب على الرجال و النساء في السفر و الحضر، إلّا أنه رخّص للنساء في السفر لقلّة الماء، ثم قال بعد ذلك: و غسل يوم الجمعة سنة واجبة .و المعتمد الاستحباب»

[29] «لا ريب ان‌ الواجب من الأغسال على الأشهر الأظهر انما هي الستة التي تقدم البحث عنها(جنابت،حیض،استحاضه،نفاس،مس میت،غسل میت) و اما ما عداها فهو مستحب».

[30]«قوله قدّس سرّه:و يستحبّ للجمعة.

نقل على الاستحباب الإجماع في «الخلاف و الغنية ...ثم هذا الحكم يشبه أن يكون ضروريّاً، لأنّ هذا الغسل يحتاجه كلّ مكلّف كلّ جمعة بخلاف بقيّة الأغسال».

[31]«المطلب الثاني: في الأغسال المسنونة‌ و هي كثيرة جدا...فمنها: غسل الجمعة، و رجحانه مجمع عليه، بل يمكن عدّه من الضروريات، و النصوص به مستفيضة».

[32]:«و كيف كان فالمختار الأول(استحباب)، و عليه استقر المذهب للأصل و الإجماع المحكي بل المحصل، و السيرة المستمرة المستقيمة في سائر الأعصار و الأمصار، و كيف و لو وجب لاشتهر اشتهار الشمس في رابعة النهار لعموم البلوى به حينئذ، إذ هو أعظم من غسل الجنابة».

[33]«و هو من الأغسال المستحبّة لا الواجبة على المشهور بين الأصحاب، بل عن غير واحد دعوى الإجماع عليه.

و حكي  عن بعض العامّة: القول بوجوبه، و عن بعض متأخّري أصحابنا الميل إليه أو القول به؛ اغترارا ببعض الروايات المشعرة به أو الظاهرة فيه.و ليس بشي‌ء؛ ضرورة أنّه لو كان غسل الجمعة كالجنابة فريضة، لصار وجوبه من صدر الإسلام- كسائر الفرائض التي يعمّ بها البلوى- ضروريّا فضلا عن أن يشتهر بين العامّة و الخاصّة خلافه».

[34]«فصل في الأغسال المندوبة و هي كثيرة...أحدها: غسل الجمعة».

هیچ کدام از محشین عروه بر این فتوا حاشیه نزده اند.

[35]«(و يستحبّ) الغسل‌  (للجمعة)على المشهور».

[36]«غسلهاى مستحب در شرع مقدس اسلام بسيار است و از آن جمله است: غسل جمعه».

[37]«الأغسال المندوبة أنواع ثلاثة: زمانية، و مكانية، و فعلية.و الأول- له أفراد كثيرة:منها: غسل الجمعة‌،، و هو أهمها حتى قيل بوجوبه لكنه ضعيف».

[38]«الأغسال المندوبة زمانية، و مكانية و فعليّة‌الأول الأغسال الزمانية، و لها أفراد كثيرة:منها: غسل الجمعة، و هو أهمها حتى قيل بوجوبه لكنه ضعيف».

[39]«الأغسال المندوبة زمانية، و مكانية، و فعلية‌،الأول: الأغسال الزمانية،و لها أفراد كثيرة:منها: غسل الجمعة، و هو أهمّها حتى قيل بوجوبه لكنه ضعيف».

[40]«در شرع مقدس اسلام غسلهايى مستحب است و از آن جمله است: غسل جمعه».

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج