تبیین اضطرار و مرجع در تفسیر ان؛ فقیه یا عرف PDF چاپ پست الکترونیکی

به نام خدا

احمد ابراهیمی                                                                         کدتحصیلی82036

تبیین اضطرار و مرجع در تفسیر ان؛ فقیه یا عرف

استاد حجه السلام والمسلمین علیدوست ؛ فقه و مصلحت ؛ وفقه وعرف؛ - واستفتائات مراجع

تبییین اضطرار

1-بدون شک شارع مقدس درموردمفهوم اضطراروسایرمشتقات این ماده وضع جدیدواصلاح خاص نداردوالاٱن رابیان میکردودراختیارماقرارمیگرفت .این سخن چنانچه مقبول همه فقهاوعالمان فریقین نباشدبدون تردیدمقبول اکثرنزدیک به کل است .بنابراین مفهوم عرفی این واژه بامفهوم شرعی آن یکی است

2-تتبع درمتون لغت (به عنوان راهی مطمئن برای رسیدن به معنای عرفی این واژه درعصرتشریح)میرساندکه اضطراربه معنایالجا،احتیاج،ضیق،ومضطربه معنای ملجاومحتاج است.البته حرف احتیاج وعادت درصورتی که به ضیق والجاوناچاری نرسیده اضطرارنیست.

واگراحیانااین واژه درآن مورداستعمال شودبه دلیل مشابهت ومجازاست نه حقیقت واصل.

باتوجه به این دونکته بایدگفت:

3-درتمام مواردی که درادله شرعی وتعبیرهای فقهی واژه مضطر و اضطراربه کار رفته است (جزدرمواردوجودقرینه) باید برمعنای لغوی وعرفی آن حمل شود.وآن هم یک معنابیش نیست ازاین روتصور دو معناو دو مرتبه برای اضطرارتوجیه فنی وعلمی ندارد.وآنچه مجوز ومسوغ حرام است.تحقیق اضطراربه معنای عرفی آن است.

4-وضوح معنای عرفی اضطرارواتحادنظرشارع با عرف دراین معنا مستلزم اتحاد نظرفقهادر تشخیص وتعین مصداق در مورد این واژه نیست .بسیار اتفاق می افتد که صاحبان اندیشه ونظر در تفسیر واژه ای اتحاد نظر وتخیص وتعیین عینیت هابرای آن مفهوم اختلاف نظردارند.بنابر این عدم وفاق در داوری نسبت به مصادیق اضطرارنمی تواند دلیلی بر اختلاف در تفسیر مفهوم اضطرار باشد.هر چند بسیاری از اختلاف ها در تشخیص مصداق به اختلاف در تفسیر واژه بر می گردد.

5-درتفسیر اضطراربیان گردید که تصور دو معناومرتبه برای آن صحیح نیست وبرحاجت تابه مرز الجاوگریزناپذیری نرسدضرورت صادق نیست وآنچه مسوغ حرام است این نوع از حاجت یعنی اضطراروضرورت است و...

6-باید توجه داشت که معیار درتفسیر مفاهیمی چون عصر،حرج،ضرر،اضطرارکه شارع در موردآن وضع وتفسیر خاصی نداردوعرف عام است لکن درتطبیق این مفاهیم برمصادیق معیارتشخیص واطمینان مکلف وکسی است که متصدی اجرای حکم است.

اضطرارو نسبی بودن آن

بحث  استاد محقق در معنای اضطرارگذشت ایشان فرمودند معیار در ثبوت حکم تحقق اضطرار به معنای عرفی آن و تصور دو معنابرای اضطرار توجیه علمی وفنی نداردومراد از اضطرار حاجتی شدید است که عرفا گریز ناپذیر است اما به نظر میرسد که موارد ضرورت دراحکام متفاوت به مناسبت حکم وموضوع تفسیر خاصی خواهد داشت از آنجایی که ضرورت موضوع یک حکم ثانوی است وحکم ثانوی در باب تزاحم با حکم اولی مطرح است باید در هر مورد ضرورت به حدی باشد که نسبت به حکم اولی اهم باشد .

لذا با تنبع در فقه این مطلب قابل اثبات است که ضرورت برای جواز کذب باضرورت برای جواز شرب شراب با ضرورت برای انجام عمل زنا وضرورت برای نگاه کردن به بدن نا محرم وضرورت برای نگاه کردن به عورت نامحرم و...متفاوت است .

براساس همین نسبی بودن معنای ضرورت است که فقها به صرف وجود اضطرار معالجه طبیب غیر همجنس را اجازه داده اند ولی در باب معالجه بیمار بوسیله شراب فرموده اند :"خوردن شراب برای معالجه درد مشکل است مگر خوف تلف باشد ومعالجه منحصر به آن باشد"

و یا برخی دیگر فرموده اند:

"لیکن جواز (معالجه با شراب) خالی از قوت نیست به شرطی که علم داشته باشد که مرض قابل معالجه است وعلم داشته باشد که ترک معالجه با آن به هلاکت یا به چیزی که نزدیک به آن است منتهی می شود وعلم به منحصر بودن معالجه با آن به آن معنایی است که ذکر کردیم .والبته شدت مساله شراب مخفی است ،پس به خوردن ومعالجه به آن عجله نکند مگر آنکه در صورت ترک مداوا به آن ولو به سبب موافقت عده ای از دکترها حاذق وصاحب دیانت ودرایت ببیند که هلاکت یا مانند آنبه خودش می رسد و گرنه باید بر مشقت صبر کند که شاید حضرت باری تعالی او را عافیت دهد وقتی که ببیند او بردینش محافظت دارد به او جهت صبرش ثواب جزیل عطا کند "                                              همین استوانه های فقا هت در ضرورت معالجه پزشک غیر همجنس بدون هیچ قیدی وجود ضرورت رامجوز معالجه طبیب ومراجعه نزد طبیب دانستند .

واین تفاوت قیود به جهت شدت حرمت شرب شراب با لمس ونظر به نامحرم می باشد و واضح است که مفسده شرب شراب به مراتب از مفسده لمس ونظر بیشتر است وقبح شرب شرب شراب در نزد متشرعه و عرف متدین به مراتب از لمس ونظر بدن نا محرم بیشتر است . وهمین تفاوت ها موجب اختلاف مراتب ضرورت در مقام می شود .

داور در صدق اضطرار بیماران

"مفهوم اضطرار از مفاهیمی است که شارع در مورد آن وضع وتفسیر خاصی ندارد ودر تفسیر این واژه عرف عام معیار است ،اما در تطبیق این مفهوم بر مصداق تشخیص واطمینان مکلف ویا کسی که متصدی اجرای حکم است "

بر اساس آنچه در نسبی بودن معنای ضرورت واضطرار گذشت بر اساس مناسبات حکم وموضوع در هر مورد ضرورت معنای خاص و قیود ویژه خود را خواهد داشت

آیت الله مکارم در جواب سوال بین موارد ضرورت تفصیل میدهند

سوال :آیا تعیین ضرورت به عهده عرف است یا شخص مکلف یا افراد صاحب نظر واهل خبره؟ جواب: موارد مختلف است ودر امور ساده بسته به نظر عرف ودر موارد پیچیده بسته به نظر اهل خبره است .

در مقام هم فقیهان بر اساس مناسبات حکم وموضوع باید قیود ومحدودیت اضطرار را تعیین کنند و بعد از تعیین قیود ومراتب اضطرار،داور در صدق آن اضطرار با مراتب خاصش فرد مکلف است .

مراجعه به فقیه در حدود موضوعات مستنبط

همانطورکه دربحث تطبیق واژه ضرورت گذشت معیاردرتفسیر این واژه وتعیین حدود و ضوابط آن برعهده فقیه می باشد

استاد علیدوست بیانی نسبت به این موضوعات مستنبط دارند که به عقیده ایشان ضرورت واضطرار ادله از این موضوعات می باشد .

"برخی از موضوعات ومتعلقات احکام با اینکه مفترع شرعی نیست بلکه عرفی –حتی از نوع ساده و غیر پیجیده آن – است لکن وقتی در دلیل ذکر می گردد و موضوع یا متعلق حکم واقع می شود با خود سوالاتی می آورد که پاسخ به این سوال ها بدون مراجعه به اسناد شرعی وادله ای که این واژه ومفهوم درآن به عنوان موضوع یا متعلق حضور دارد ،میسر نیست . به دیگر سخن گاه موضوع ومتعلق حکم واژه ای است که فی نفسه ابهام واجمال ندارد لکن با توجه به این که موضوع ومتعلق قرار گرفته ،پرسش هایی را ایجاد کرده واز آنجا که این پرسش ها نشات گرفته از دلیل شرعی وحکم الاهی است ،در پاسخ به آنها باید از عملیات استنباط وکارشناسی فقهی بهره برد .ومرجع این کار فقیه است وعرف وشخص مقلد در این مورد سهمی ندارد . البته از آنجا که مرجع در تعیین متفاهم از ادله و بیان حدود موضوع وتسریع یا تضییق آن عرف است ،فقیه نباید در بیان موضوع ومتعلق وحدود آن ها عرف عام را نادیده بگیرد . وفقیه باید با بررسی

اسناد شرعی وگاه اسناد مختلف وزیاد از ابواب گوناگون و توجه به مسائل متعدد اصولی وزبان شناسی ،عملیات فوق را

برعهده گیرد

[i]

 


1-لیس المراد من الضطرار هوالذی یحل المخدورات ...بل المراد الضطرارواحتیاج فی التجاره

روح الله الموسوی الخمینی ،المکاسب المحرمه ج 1،ص 51،زین الدین الجبلی العاملی ،الروضه البهیه،ج 2 ،ص263

2-شیخ انصاری ،صراط النجاة المحشی ،ص 310 ،مساله 1317

3-امام خمینی ،تحریرالوسیله فارسی ،ج 3 ،ص 301 ،مساله 35

4-فقه ومصلحت ،ص  121

5-استفتائات جدید ،ج 2 ،ص 621 ،سوال 1786

6- فقه و عرف ،ص 375

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج