نوروز و سنت‌های آن از منظر فقهی PDF چاپ پست الکترونیکی

به نام خدا

ملخص: مهدی طیبی                                                                                             کد: 84089

نوروز و سنت‌های آن از منظر فقهی

نویسنده: سید احمد خراسانی؛ مجله کاوشی نو در فقه اسلامی؛ شماره 58؛ از صفحه 22 تا 48

موضوع مقاله: بررسی دیدگاه اسلام درباره عید ملی باستانی نوروز. نویسنده درصدد است عدم مخالفت اسلام با آئین‌های نوروزی را اثبات کند.

مدعای نگارنده مقاله: چون دليل معتبري بر مخالفت شريعت با نوروز در دست نیست و بر اين آيين باستاني و ملّي آثاري چون بدعت، تشريع، تشبّه به دشمن، شرک، فساد و تضاد با ارزش‌ها مترتب نمی‌گردد، مقتضاي اصول و قواعد کلّي اسلامي و موازين فقهي و اصولي بي اشکال بودن برگزاري مراسم نوروزي است و به صرف اينکه سنّتي کهن و متعلّق به ايران باستان و عهد زرتشتيان است، نمي توان با نام دين به مخالفت با آن برخاست و آن را نامشروع اعلام کرد.

دلیل بر مدعا: در هديه‌هاي نوروزي که ميان ايرانيان مرسوم بوده، چه آن گاه که به يکديگر هديه مي‌داده‌اند و يا حتي در مواردي که براي رسول خدا (ص) و امام علي (ع) هديه نوروزي مي‌داده‌اند، هيچ گونه مخالفت و يا اصلاحي نقل نشده است، بلکه با پذيرفتن هداياي نوروزي و تدارک عوض آن با بخشش جزيه و خراج و يا دادن هديه متقابل به نوعي آن را تأييد مي‌کرده‌اند. گفتني است که افزون بر رواياتي که درباره پديده نوروز در کتب روایی شيعه و نيز در کتاب‌هاي حديثي و تاريخي اهل سنّت ذکر شده، کتاب‌هاي مستقلي درباره اخبار مربوط به نوروز نوشته شده که مفقود هستند. نمونه‌ای از روایاتی که ادعای فوق را تایید می‌کند، ذکر می‌کنیم:

1. مرحوم کليني در کافي: قال: سألت اباعبدالله (ع) عن الرّجل يکون له الضيعَةُ الکبيرةُ فاذا کان يومُ المَهَرجان أوالنيروز أهدوا إليه الشيءَ ليس هو عليهم يتقرّبون بذلک اليه؟ فقال: أليس هم مُصلّين؟ قلت: بلي! قال: فليقبل هديتهم وليکافِهِم. در سند روايت ابراهيم کرخي است که مجهول است، ولی مشايخ سه گانه آن را در کافي، فقيه و تهذيب نقل کرده اند و والد مجلسي در شرح فقيه آن را صحيح شمرده.

2. بخاري صاحب صحيح بخاري در کتاب التاريخ الکبير در دو مورد جريان نوروز را ذکر کرده است:

الف) ايوب بن دينار از پدرش: ان علياً کان لايقبل هدية النيروز؛ ب) حماد بن سَلَمة از علي بن زيد از السعر التميمي: اتي عليّ بفالوزج قال: ما هذا؟ قالو: اليوم النيروز! قال: فنيروزا کلّ يوم.

4. امام علي (ع) خطاب به مالک اشتر با عنوان والي مصر: و لا نتقُض سُنّةً صالحةً عَمِل بها صدور هذه الامّة و اجتمَعت بهاالألفة و صَلَحَث عليها الرّعيّة و لا تُحدِثَنّ سنّةً تَضُرّ بشيء من ماضي تلک السُّنن فيکون الاجرُ لمن سنّها و الوزر عليک بما نَقَضت منها؛ «با توجه به سابقه تاريخي و فرهنگي مصر و دقت در سخنان حضرت امير (ع) به خوبي استفاده مي‌شود که مقصود ملّت با سابقه مصرِ از قبل از اسلام، است».

5. در روايتي رسول خدا (ص) به امير مؤمنان (ع) فرمود: «يا علي! عبدالمطّلب در عصر جاهليت پنج سنّت را پايه گذاري کرد که در اسلام مورد تأييد قرار گرفت.

احکام فقهی نوروز و تکمله‌ای برای مدعا: نخستين بار شيخ طوسي در حاشيه کتاب مصباح المتهجد نقل کرده: عن المعلّي بن خنيس عن مولانا الصادق عليه السام في يوم النيروز قال: اذا کان يوم النيروز فَاغتَسِل و اَلبِس أنظفَ يثابک و تطَيب بأطيب و تکون ذلک اليوم صائماً فاذا صليت النوافل والظهر و العصر فصل بعد ذلک اربع رکعات تقرأ في اوّل کل رکعة ... . بسياري از فقها به پيروي از شیخ، غسل، نماز و روزه نوروز را مستحب دانسته و در مقام اشاره به مستند آن نيز همين حديث را يادآور شده‌اند. برخی معتقدند این روايت مرسل و ضعيف است و نمي‌تواند مستند حکم شرعي قرار گيرد و بعضي با استفاده از قاعده تسامح در ادلّه سنن و بعضي از راه احتمال مطلوبيت و قصد رجاء پاسخ داده‌اند؛ اگر بنا بود برگزاري نوروز و آئين‌هاي آنها به دليل تعلّق داشتنش به ايران باستان و زرتشتيان خلاف شريعت باشد و يا برگزاري مراسم آن زنده نگاه داشتن شعائر کفار، همانندي به مجوسي، ترويج و تقويت شرک و تضعيف توحيد و ارزش هاي اسلامي به شمار آيد، در طول تاريخ فقه با وجود اين همه حساسيت فقها بايد به جاي پرداختن به اشکال‌هاي سندي، به اصل نامشروعيت اين آئين مي پرداختند.

اهل تسنن و نوروز: در طبري و يعقوبي مانند تاريخ بغداد و خطط مقريزي در توجه حاکمان اموي و عباسي به عيد نوروز فُرس و هدايا آمده که عمر بن عبدالعزيز برخلاف معاویه، از جمع‌آوري هداياي نوروزي جلوگيري مي‌کرد و در برخی کتاب‌هاي فقهي اهل تسنن نماز و روزه در روز عيد نوروز مکروه شناخته شده است.
بعضي از اهل سنّت، شيعه را مجوسي مي‌خوانند و با توجه به اينکه استحباب غسل، نماز و روزه نوروز فقط در کتاب هاي روايي و فقهي شيعه مطرح شده، محتمل است مقصود آنها از کراهت روزه نوروز به جهت تشبه به مجوسي‌ها، شيعه باشد. البته در نقد دیدگاه آنها می‌توان گفت: اولا در مراسم مجوسي‌ها روزه نبوده و آنها روزه گرفتن را گناه مي‌دانستند. ثانیا تشبّه به چيزي، کاري قصدي و ارادي است و بديهي است که که هيچ مسلماني به قصد تشبّه به مجوسي‌ها روزه نمي گيرد، بلکه به استناد روايت ابن خنيس، قاعده تسامح، قصد رجاء و به فتواي مرجع تقليد به قصد تقرب به خدا اين کار را مي کند.

با توجه به بررسي هاي انجام گرفته مبني بر نقل روايات در باب هديه هاي نوروزي و نيز احکام فقهي نوروز مانند غسل و نماز و روزه ي مستحبي و هم چنين با عنايت به عبارات فقها در باب معاملات، قراردادها و نيز موعدها روشن شد که هيچ گونه روايت و يا عبارتي وجود ندارد که بتوان از آن به دلالت مطابقي يا تضمني و يا التزامي، مذموم و يا ممنوع و ناپسند بودن نوروز را در برگرفت، بلکه همواره اسلام آن را به نوعي تأييد کرده و پذيرفته است.

دلایل مخالفان: الف) اسلام جز عيد فطر، قربان و جمعه عيد ديگري ندارد. بنابراين، عيد نوروز چون مورد تأیید اسلام نيست. نقد: اولاً عيد نوروز جزء اعياد ملّي مطرح است و ثانياً سخن از تأييد نيست، برای حکم به خلاف شرع و بدعت بودن نوروز احراز مخالفت و دليل لازم است.

3. ابن شهر آشوب از امام کاظم (ع): انّي قد فلتّشت الأخبار عن جدي رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم فلم أجد لهذا العيد خبراً؛و اين عيد سنتي از فُرس است که اسلام آن را محو کرده و پناه به خدا مي برم که آنچه را اسلام از بين برده است من آن را زنده کنم. نقد: اولاً اين روايت از جهت سندي فاقد اعتبار و اعتماد است، ثانياً با روايت ابن خنيس که مورد فتواي مشهور فقها بوده، مخالف است و اگر بناي تعارض باشد، روايت ابن خنيس بر آن مقدم است، برخی نیز روايت ابن شهر آشوب را حمل بر تقيه کرده‌اند.

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج