حول رؤیة الهلال PDF چاپ پست الکترونیکی

به نام خدا

سید علی مرتضوی                                                                                                                  84099

حول رؤیة الهلال

آیت الله خزعلی  ، فقه اهل البیت (ع) شماره 13 صفحه 59 تا 97

مسأله هلال و رویت آن که از قدیم مورد توجه بشر بوده و آن را مبنای محاسبات خود قرار می‌داده اند مورد تأیید اسلام قرار گرفته است و شارع مقدس این بناء عقلا را پذیرفته است اگر چه قیودی را به آن افزوده است.در این مسئله آن چه بیشتر مورد بحث و توجه قرار گرفته است هلال ماه رمضان و ماه شوال است زیرا موضوع حکم روزه قرار گرفته است.در این مقاله این موضوع فقهی مورد بحث قرار می گیرد از این منظر که شرایط و حدود این رؤیت هلال چگونه است و آیا رؤیت در یک شهر تا چه حد معتبر است به عبارت دیگردر این مقاله آن چه مورد بحث و بررسی قرار می گیرد این است که آیا اگر در یک شهر ماه دیده شد آیا این دیدن برای همه بلاد معتبر است و دیدن در یک منطقه برای همه شهرها کفایت می کند یا اینکه رؤیت هلال در یک شهر فقط برای مردم شهرهای هم افق با آن شهر ملاک و معتبر است.که به مناسبت این بحث ، بحث مفصلی از معتبر بودن رویت هلال در روز نیز مطرح می شود که در ادامه خواهد آمد.

اقوال: در این مسئله دو احتمال وجود دارد اول: اینکه حکم ثبوت ماه به این مقید شده باشد که اگر هلال در شهری ثابت شد همین حکم به ثبوت ، در شهرهای نزدیک به آن که اگر ماه در این شهر دیده شود به طور معمول در آنها هم دیده می شود تعمیم دهیم. دوم: اینکه حکم مقید به دیدن در شب شده باشد ولو اینکه آخرین دقایق شب باشد و صرف نظر اینکه در کدام شهر باشد برای همه شهرها حکم به ثبوت ماه می شود. البته این دو احتمال فرع بر این است که دیدن هلال در روز را معتبر ندانیم که ادعای اجماع و ضرورت بین مسلمین بر آن شده است.

مدعا: رؤیت هلال در یک شهر برای همه شهرها معتبر است البته با این قید که ماه در شب دیده شود اگر چه در دقایق پایانی شب دیده شود.اما قید شهرهای نزدیک و هم افق مورد پذیرش نیست.

دلیل: برای اثبات این ادعا باید دو مدعا دفع شود که در نیتجه این قول ثابت شود.

مدعای اول: دیدن در یک شهر فقط برای شهرهای نزدیک و هم افق با آن معتبر باشد.

مدعای دوم: دیدن در روز نیز معتبر باشد.

بیان اول برای دفع مدعای اول: نگارنده در بخش اول این تحقیق اثبات نموده که هلال ماه یک اتفاق خارجی است و دیدن راهی است برای علم به آن.حال اگر دلیلی پیدا شود که هم واجب کند دیدن را و هم اینکه دیدن در شهر خودمان یا شهرهای نزدیک باشد حکم به ثبوت هلال به صرف دیدن فقط برای شهرهای با افق نزدیک می شود اما اگر دلیلی پیدا شود که یا به صراحت مضمونش و یا به اطلاقش حکم را گسترش دهد باید به آن تمسک کرد.فلذا باید روایاتی که می‌فرماید: «إذا رأيتم الهلال فصوموا و إذا رأيتموه فأفطروا[1]» در واقع بیان یک مصداق از دیدن است و الا دیدن هم برای کسانی که ماه را دیده اند کفایت می کند و هم برای جاهای دیگر که ماه را ندیده اند. و روایات بر احتمال دوم دلالت دارد از آن جمله:

1- روایت هشام از امام صادق[2]: در این روایت امام صادق علیه السلام در مورد کسی که ماه رمضان بیست و نه روز روزه گرفته است فرمودند که اگر گواه عادلی برای او شهادت دادند که اهل شهری بر اساس دیدن هلال سی روز روزه گرفته اند ، او باید یک روز را قضا کند.در این روایت امام صادق علیه السلام به طور مطلق فرموده اند: «اهل مصر» و آن را مقید نکرده اند به شهرهای دور یا نزدیک.در حالی که امام در مقام بیان هستند و اگر در واقع چنین قیدی وجود داشته باشد باید بیان کنند.

2- روایت ابوبصیر[3]: جمله «لاتقضه الا این یثبت الشاهدان عدلان من جمیع اهل الصلوة» در این روایت دلالت دارد بر اینکه آغاز ماه قمری با همه تفاوت شهرهایی که در آن می زیسته اند یک چیز بوده است همان طور که آیت الله خویی به این فقره از این روایت به همین گونه استدلال کرده اند.

3- روایت اسحاق بن عمار[4]: ‏

این روایت صحیح نیز به اطلاق خود دلالت دارد که رویت در شهرهای دیگر برای شهرهای معتبر می باشد چه دور و چه نزدیک و اگر مقید به شهرهای نزدیک بود امام صادق علیه السلام باید بیان می کردند چون درم مقام بیان هستند.

بیان دوم برای دفع مدعای اول: هلال یعنی خارج شدن ماه از زیر شعاع نور خورشید و این یک حقیقتی است که در خارج صورت می‌گیرد و مانند طلوع و غروب خورشید نیست که برای هر منطقه ای بستگی به افق آن داشته باشد زیرا طلوع و غروب خورشید از حرکت زمین صورت می گیرد و زاویه ای که نور خورشید به آن می رسد اما هلال ماه این گونه نیست و یک اتفاقی که به افق هر منطقه بستگی ندارد.و دیدن تنها یک راهی برای علم به آن است.پس اگر در یک منطقه دیده شد دلالت دارد بر اینکه ماه نو شده است ولو اینکه در آن مناطق دیده نشود.

اشکالات:

اشکال1 (به بیان اول): در بعض روایات دیگر حکم معلق بر دیدن شده است بنابراین ما دائر مدار دیدن هستیم و آن روایات اطلاق این روایات را تقیید می کند.

اشکال2 (اشکال اول به بیان دوم): حکم معلق بر دیدن است در حالی که وقتی در افق ما هلالی نیست دیدن هم امکان ندارد پس حکم بار نمی شود.

اشکال3 (اشکال دوم به بیان دوم): رؤیت در موضوع حکم اخذ شده است فلذا به عنوان جزئی از موضوع است که تا این جزء محقق نشود حکم محقق نمی شود.

جوابهای نگارنده:

جواب اشکال 1: از جواب به اشکال سوم جواب اشکال اول هم معلوم می شود.

جواب از اشکال2: ظهور هلال در آسمان همانند پدیدار شدن خورشید برای ساکنان زمین نیست که یک پدیده مربوط به افق باشد.بلکه یک پدیده آسمانی است که از خارج شدن ماه از زیر نور خورشید به اندازه چند درجه حاصل می شود.در نتیجه مثلا اگر هلال ماه در اسپانیا دیده شد اما در تهران مثلا دیده نشد صحیح نیست که بگویند در اسپانیا هلال شد اما در تهران نشد بنابراین هلال وجود دارد اگر چه در یک افقی دیده نشود.

جواب از اشکال3: رؤیت به عنوان جزئی از موضوع نیست بلکه تنها یک راه برای علم به هلال است و در واقع طریقی است نه موضوعی و شاهد آن چند چیز است: اولا بینه می تواند جای آن را بگیرد. ثانیا: این که گذشتن سی روز می تواند جایگزین دیدن شود. ثالثا: مجزی بودن روزه یوم الشک در حالی که اجزاء فرع بر ثبوت اصل تکلیف است.

مدعای دوم: اعتبار رویت هلال در روز: هلال ماه اگر در روز دیده شود معتبر نیست فلذا با دفع این احتمال همان احتمال دوم ثابت می شود که دیدن در شب معتبر است برای همه شهرهای دیگر و اما دلیل: روایات زیادی دلالت بر آن دارند از آن جمله روایت جراح مدائنی[5] که امام صادق علیه السلام در این روایت با اینکه هلال ماه شعبان در روز دیده شده ولی باز حکم می کنند که باید روزه را تا شب ادامه دهند که این نشان از بی اعتباری آن می باشد.و یا در روایت مرسله ای[6] از امیرالمؤمنین که به صراحت اعتبار رؤیت ماه نفی شده است.

اشکال به ادله عدم اعتبار رویت هلال در روز:

بعض روایات دلالت بر این دارند که هلال قبل از ظهر معتبر است از جمله آن روایات:

حسنه حماد بن عیسی[7] و موثقه عبیدالله بن زراره[8] وصحیحه محمد بن قیس[9]

جواب به این روایات :

اولا: این روایات شاذ هستند زیرا آن چه در اذهان وجود دارد و نزد شرع معتبر است دیدن ماه در شب است و ظاهر از دیدن ، دیدن متعارف است بنابراین شامل دیدن در روز نمی شود.

ثانیا: این اخبار با روایات صحیح تر و مشهورتر ناسازگارند مانند روایت اسحاق بن عمار که ذکر شد.

در نیتجه با دفع این دو احتمال به این نتیجه می رسیم که قول دوم صحیح است یعنی رؤیت هلال در شب معتبر است برای همه شهرها ولو شهرهایی که هلال در آن ها دیده نشود.

 

 

والسلام


[1] وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 252

[2] سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ قَالَ فِيمَنْ صَامَ تِسْعَةً وَ عِشْرِينَ قَالَ إِنْ كَانَتْ لَهُ بَيِّنَةٌ عَادِلَةٌ عَلَى أَهْلِ مِصْرٍ أَنَّهُمْ صَامُوا ثَلَاثِينَ عَلَى رُؤْيَةٍ قَضَى يَوْماً (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 265)

[3] مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ‏ حَمَّادٍ عَنْ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الْيَوْمِ الَّذِي يُقْضَى مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ لَا تَقْضِهِ إِلَّا أَنْ يُثْبِتَ شَاهِدَانِ عَدْلَانِ مِنْ جَمِيعِ أَهْلِ الصَّلَاةِ مَتَى كَانَ رَأْسُ الشَّهْرِ وَ قَالَ لَا تَصُمْ ذَلِكَ الْيَوْمَ الَّذِي يُقْضَى إِلَّا أَنْ يَقْضِيَ أَهْلُ الْأَمْصَارِ فَإِنْ فَعَلُوا فَصُمْه‏ (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 287)

[4] عن أبان بن عثمان، عن اسحاق بن عمّار قال: سألت أبا عبداللَّه (ع) عن هلال‏ رمضان يغمّ علينا فى تسع و عشرين من شعبان فقال: «لاتصمه إلّا أن تراه فان شهد أهل بلد آخر أنّهم رأوه فاقضه و إذا رأيته من وسط النّهار فأتمّ صومه الى الليل (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 279)

[5] عنه، عن النضر بن سويد، عن القاسم بن سليمان، عن جرّاح المدائنى قال: قال أبو عبداللَّه (ع): من رأى هلال شوال بنهار فى شهر رمضان فليتمّ صيامه (صومه) (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 278)

[6] «إذا رأيتم الهلال أو رآه ذو عدل منكم، نهاراً فلا تفطروا حتى تغرب الشمس، كان ذلك فى أول النهار أو فى آخره‏.» (دعائم‏الإسلام ج : 1 ص : 280)

[7] «اذا راوا الهلال قبل الزوال فهو لليلته الماضية و اذا رأوه بعد الزوال فهو لليلته المستقبلة» ( الكافي ج : 4 ص : 78)

[8] «إذا رأوه قبل الزوال، فهو لليلة الماضية و اذا رأوه بعد الزوال، فذلك اليوم من شهر رمضان‏» (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 280)

[9] «إذا رأيتم الهلال فأفطروا أو شهد عليه عدل من المسلمين و ان لم تروا الهلال إلّا من وسط النهار أو آخره فأتمّوا الصيام و إن غمّ عليكم فعدوا ثلاثين ليلة ثم أفطروا» (وسائل‏الشيعة ج : 10 ص : 278)

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج