استظهار PDF چاپ پست الکترونیکی

1ـ تبین و توضیح موضوع پژوهش

زن داراى عادت ماهیانه ی معيّن كه زمان عادت او كمتر از ده روز است، اگر خونريزى وى از زمان عادتش بگذرد و نداند خونريزى تا ده روز ادامه دارد تا تمام مدّت ده روز حيض باشد يا بيشتر از ده روز ادامه پیدامی کند كه در اين صورت تنها مدّت زمان عادت، حيض شمرده می شود، استظهار مى‌كند؛ يعنى تا ده روز صبر مى‌كند و به احكام زن حائض عمل مى‌كند تا وضعیت او روشن شود. اگر خون تا ده روز قطع شد، همه ی روزها را حيض قرار مى‌دهد و چنانچه از ده روز گذشت، روزهاى عادت خود را حيض و باقى را استحاضه  به قرار می دهد .

مخفی نماند که آنچه در این تحقیق مد نظر است تحصیل شهرت معاصرین در خصوص حکم تکلیفی استظهار است اما مدت زمان استظهار از موضوع این تحقیق خارج است .

2ـ اهمیت موضوع  پژوهش

الف ـ کثرت جامعه آماری زنان و ابتلاء ماهیانه آنان به مسائل حیض قبل و بعد از عادت و همچنین دوری از شک و تردید در شناخت احکام و عمل به آنها ضرورت کشف و شفاف سازی حکم مسئله و زوایای پیرامون آن را روشن می سازد .

ب ـ آشنایی باروش اجتهاد فقهاء برای کشف حکم شرعی در بر خورد با روایات متعارض از دیگر دلایل انتخاب این موضوع بوده است.

3ـ فواید موضوع پژوهش

احکام شرعی بانوان در ایام عادت ماهیانه از جمله احکامی است که به سبب ابتلای مستمر بدان یادگیری آن بر همه بانوان واجب است .تبین و تشریح یکی از این احکام (حکم ایام استظهار ) نقش بسزائی در فراگیری احکام مورد نیازشان خواهد داشت .

4ـ مجمل اقوال امامیه در مسئله

اول: وجوب استظهار

دوم : استحباب استظهار

سوم : اباحه استظهار

چهارم : تخییر عقلی

واما در مدت زمان استظهار نیز اختلاف نظر وجود دارد که از موضوع این تحقیق خارج است.

5 ـ مجمل اقوال اهل سنت در مسئله

ـ وجوب استظهار تنها قول آنها است ولکن در مدت زمان آن اختلاف دارند .

6 ـ واژگان کلیدی

حیض ـ استحاضه ـ عادت ماهیانه ـ استظهار ـ خونریزی ـ استمرار خونریزی

7ـ توضیح اصطلاحات تحقیق

حیض:

حيض در كلمات بسيارى از فقها به خونى كه پس از بلوغ، به صورت عادت ماهانه، در ايامى خاص از رحم زن بيرون مى‌آيد، تعريف شده است.

استحاضه :

خون بيرون آمده از رحم زن غير از خون‌هاى حيض و نفاس.

خون استحاضه، بيشتر، زرد، سرد و روان است و بدون فشار و سوزش از رحم خارج مى‌شود. گاهى نيز ويژگى‌هاى خون حيض را دارد. به زنى كه خون استحاضه ديده، مستحاضه گفته مى‌شود

استظهار :

واژه ی استظهار در فقه و اصول، مفاهيم و كاربردهاى مختلفى دارد.

مفهوم اول: كاربرد رايج استظهار به اين مفهوم در باب طهارت، مبحث حيض و نفاس است.

استظهار حائض: زن داراى عادت معيّن كه زمان عادت او كمتر از ده روز است، اگر خونريزى وى از زمان عادتش بگذرد و نداند خونريزى تا ده روز ادامه مى‌يابد تا تمام مدّت ده روز حيض باشد يا بيشتر از ده روز ادامه مى‌يابد كه در اين صورت تنها مدّت عادت، حيض شمرده شود، استظهار مى‌كند؛ يعنى تا ده روز صبر مى‌كند و به احكام زن حائض عمل مى‌كند تا حال او روشن شود. اگر خون تا ده روز قطع شد، همۀ روزها را حيض قرار مى‌دهد و چنانچه از ده روز گذشت، روزهاى عادت خود را حيض و باقى را استحاضه به شمار مى‌آورد.

مفهوم دوم: واژۀ استظهار به معناى تحفّظ در باب طهارت، مبحث استحاضه، وضو و غسل آمده است.

استظهار مستحاضه: تحفّظ از خروج خون و تعدى آن به ساير بدن يا لباس در حدّ توان براى نماز، بر مستحاضه واجب است.

استظهار مسلوس و مبطون: واجب است فرد مسلوس و مبطون براى نماز با استفاده از كيسه و مانند آن از سرايت نجاست (ادرار يا مدفوع) به ساير بدن يا لباس، تحفظ نمايد.

استظهار در وضو و غسل: دست كشيدن به بدن در غسل، گشودن چشم‌ها هنگام شستن صورت براى رسيدن آب به اطراف آن‌ها و نيز نفوذ دادن و رساندن آب به مواضعى مانند لاى موهاى نرم، زير بغل، ناف و زير پستان- كه بدون اين عمل نيز آب به اين جاها نفوذ مى‌كند- به جهت احتياط مستحب است. رساندن آب و دست كشيدن به مواضعى كه نفوذ آب به آن‌ها متوقّف بر اين عمل مى‌باشد، واجب است.

مفهوم سوم: واژۀ استظهار به معناى چيرگى در باب قضاء آمده است.

جايز نيست قاضى به يكى از دو طرف دعوا چيزى تلقين كند كه موجب استظهار و چيرگى وى برطرف ديگر گردد.

مفهوم چهارم: واژۀ استظهار به معناى طلب ظهور كلام در اصول فقه، مبحث ظواهر آمده و مراد از ظهور، مفهومى است كه از كلام بر حسب متفاهم عرفى و لغوى فهميده مى‌شود.

از میان این مفاهیم آنچه در این تحقیق مورد نظر است همان مفهوم اول است

8 ـ تفصیل اقوال امامیه

قول اول : وجوب استظهار

در بیان این قول تفصیل میان فقهاء وجود دارد، و برخی تنها در روز اول بعد عادت آن واجب و در سایر روزها آن را مستحب بیان کردند و برخی دیگر در روز اول واجب و در سایر روزها احتیاط به جمع بین اعمال مستحاضه و تروک حائض کرده اند و برخی تفصیل بین امید به قطع خون و عدم آن داده اند که در صورت اول واجب ودر صورت دوم باید حکم مستحاضه را جاری کندو سایر تفصیلات که بیان خواهد شد.

اینک به تفصیل آنها را بیان می کنیم :

قائلین به وجوب :

1ـ صاحب جواهر (وجوب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی  )[1]

2ـ شیخ انصاری (وجوب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی {در صورت رجاء به انقطاع خون قبل ده روز })[2]

3ـ آقا رضا همدانی (وجوب استظهار ولکن در انتخاب روزها تا ده روز از ابتداء خونریزی مخیر است)[3]

4ـ شیخ محمد حسین اصفهانی (وجوب استظهار تا یک روز و در صورتی که خون صفات حیض را داشت تا ده روز از ابتداء خونریزی استظهار همچنان واجب است )[4]

5 ـ سید ابوالحسن اصفهانی (جوب استظهار تا ده روز در صورتی که خون به صفات حیض باشد و در صورتی که فاقد صفات حیض باشد استظهار در یک روز واجب و تا ده روز از ابتداء خونریزی مستحب می باشد)[5]

6 ـ آیت الله خوئی (وجوب استظهار یک روز و تخییردر استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی به شرطی که برای اولین بار خونریزی زن ادامه پیدا کرده باشد)[6]

7 ـ سید محسن حکیم (وجوب استظهار تا ده روز )[7]

8 ـ آیت الله ارکی (وجوب استظهار یک روز و استحباب آن تا ده روز از ابتداء خونریزی در صورت استمرار خون )[8]

9 ـ آیت الله تبریزی (وجوب استظهار یک روز و تخییردر استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی به شرطی که برای اولین بار خونریزی زن ادامه پیدا کرده باشد)[9]

10 ـ آیت الله بهجت (وجوب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی بشرط آنکه خون صفات حیض را داشته باشد و بداند یا احتمال بدهد که قبل ده روز قطع می شود)[10]

11ـ آیت الله وحید خراسانی (وجوب استظهار یک روز و تخییردر استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی به شرطی که برای اولین بار خونریزی زن ادامه پیدا کرده باشد)[11]

قائلین به احتیاط وجوبی استظهار:

1ـ آیت الله بروجردی ( احتیاط وجوبی استظهار در دو روز و احتیاط در جمع بین تروک حائض و اعمال مستحاضه تا ده روز از ابتداء خونریزی)[12]

2 ـ آیت الله گلپایگانی (احتیاط وجوبی استظهار در یک یا دو روز یا اینکه جمع کند بین تروک حائض و اعمال مستحاضه و بعد دو روز تا ده روز از ابتداء خونریزی باید جمع کند بین تروک حائض و اعمال مستحاضه )[13]

3ـ آیت الله صافی (احتیاط وجوبی استظهار در یک یا دو روز یا اینکه جمع کند بین تروک حائض و اعمال مستحاضه و بعد دو روز تا ده روز از ابتداء خونریزی باید جمع کند بین تروک حائض و اعمال مستحاضه)[14]

قول دوم : استحباب استظهار

قائلین به استحباب :

1ـ مرحوم کاشف الغطاء(استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی )[15]

2 ـ مرحوم سید محمد کاظم یزدی (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[16]

3 ـ مرحوم شیخ محمد حین نائینی (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[17]

4ـ مرحوم امام خمینی (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[18]

5 ـ مرحوم سید احمد خوانساری (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[19]

6 ـ آیت الله سیستانی (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[20]

7 ـ آیت الله زنجانی (استحباب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی)[21]

قول سوم : اباحه استظهار

که درمیان معاصرین کسی قائل به این نظر نشده است .

قول چهارم : وجوب عقلی استظهار

قائل به وجوب عقلی :

مرحوم آغا ضیاء عراقی ( وجوب استظهار ،یک وجوب عقلی است و روایات نیز ارشاد به این حکم عقل است و تعداد روز های بیان شده در روایات نیز ناظر به اختلاف زنان بوده است)[22]

10 ـ تفصیل اقوال عامه :

شافعی و حنبلی (وجوب استظهار تا پانزده روز از ابتداء خونریزی و در صورت استمرار خون بعد پانزده روز حکم استحاضه را دارد )[23]

حنفی ( وجوب استظهار تا ده روز از ابتداء خونریزی و در صورت استمرار خون بعد ده روز حکم استحاضه را دارد )[24]

مالکی (وجوب استظهار سه روزبعد عادتی که در ماه قبلی برای زن حاصل شده است در صورتی که از پانزده روز تجاوز نکند و بعد پانزده روز حکم استحاضه رادارد)[25]

11 ـ اشتراک نظریات :

مشروعیت استظهار وجه مشترک همه اقوال بوده است .

وجه دیگر اشتراک اقوال این است که دلیل همگان جمع بین دو دسته روایات است دسته اول استظهار را لازم بیان می کند و دسته دوم استظهار را رد می کند .

روایات دسته اول عبارتند از :

عَنْ عِدَّةٍ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ وَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ جَمِيعاً عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ حَرِيزٍ عَنْ زُرَارَةَ قَالَ: قُلْتُ لَهُ النُّفَسَاءُ مَتَى تُصَلِّي فَقَالَ تَقْعُدُ بِقَدْرِ حَيْضِهَا وَ تَسْتَظْهِرُ بِيَوْمَيْنِ الی ان قال قُلْتُ وَ الْحَائِضُ قَالَ مِثْلُ ذَلِكَ سَوَاءً[26]

عَنْهُ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الطَّامِثِ وَ حَدِّ جُلُوسِهَا فَقَالَ تَنْتَظِرُ عِدَّةَ مَا كَانَتْ تَحِيضُ ثُمَّ تَسْتَظْهِرُ بِثَلَاثَةِ أَيَّامٍ ثُمَّ هِيَ مُسْتَحَاضَة[27]

بِإِسْنَادِهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ يَعْنِي أَحْمَدَ بن مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي نَصْرٍ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا ع قَالَ سَأَلْتُهُ عَنِ الْحَائِضِ كَمْ تَسْتَظْهِرُ فَقَالَ تَسْتَظْهِرُ بِيَوْمٍ أَوْ يَوْمَيْنِ أَوْ ثَلَاثَه[28]

روایات دسته دوم عبارتند از :

مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى وَ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُسْتَحَاضَةُ تَنْظُرُ أَيَّامَهَا فَلَا تُصَلِّي فِيهَا- وَ لَا يَقْرَبُهَا بَعْلُهَا- فَإِذَا جَازَتْ أَيَّامُهَا وَ رَأَتِ الدَّمَ يَثْقُبُ الْكُرْسُفَ اغْتَسَلَتْ لِلظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ[29]

عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الرَّبِيعِ الْأَقْرَعِ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ مَنْصُورِ بْنِ حَازِمٍ عَنِ ابْنِ أَبِي يَعْفُورٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الْمُسْتَحَاضَةُ إِذَا مَضَتْ أَيَّامُ أَقْرَائِهَا- اغْتَسَلَتْ وَ احْتَشَتْ كُرْسُفَهَا- وَ تَنْظُرُ فَإِنْ ظَهَرَ عَلَى الْكُرْسُفِ- زَادَتْ كُرْسُفَهَا وَ تَوَضَّأَتْ وَ صَلَّت[30]

این دو دسته از روایات عمده دلیل فقهاء است که در مقام جمع بین ادله هر فقهی نظر خود را بیان کرده است.بنابراین وجه مشترک بین همه اقوال اسناد آنها به روایات است.

12ـ افتراقات نظریات و آثار و نتایج آن

1ـ در وجوب واستحباب استظهار

2ـ مدت زمان استظهار

3ـ مدت زمان اکثر حیض (اختلاف بین امامیه و عامه )

واما آثار ونتایج این افتراقات بسیار واضح وروشن است زیرا هم فرق بین وجوب واستحباب معلوم است وهم مدت زمان ها بیان شده .

13ـ بررسی اجماع یا شهرت در مسئله

اما درمورد اجماع هیچ ادعای نشده است ولکن در مورد شهرت دو ادعا وجود دارد : اولین ادعا در مورد شهرت قدماء در خصوص وجوب استظهار است که مرحوم فاضل هندی در کشف اللثام [31]آن را بیان فرموده است ولکن تحقیق این ادعا رد می کند زیرا از میان قدماء تنها چهار فقیه متعرض حکم مسئله شده اندو پر واضح است که تحصیل شهرت با این تعداد از فقهاء حاصل نمی شود .

دومین ادعا در مورد شهرت متاخرین در خصوص استحباب استظهار است که مرحوم سید عاملی در مفتاح الکرامه [32]ادعا فرموده است .

این ادعا بعید به نظر نمی رسد چرا که تحقیق بعمل آمده آن را تایید می کند هر چند تحصیل این شهرت در میان معاصرین مشکل است ،چرا که نظرات بیان شده از معاصرین خلاف آن را ثابت می کند .

 

 

منابع :

 

1ـ كتاب الطهارة‌/دزفولى، مرتضى بن محمد امين انصارى‌/كنگره جهانى بزرگداشت شيخ اعظم انصاری/1415 ه‍ ق‌

2ـ مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلاّمة/عاملى، سيد جواد بن محمد حسينى‌/دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌/1419 ه‍ ق‌

3ـ مستمسك العروة الوثقى‌/حكيم، سيد محسن طباطبايى‌//مؤسسة دار التفسير‌/1416 ه‍ ق‌

4ـموسوعة الإمام الخوئي‌/خويى، سيد ابو القاسم موسوى‌/مؤسسة إحياء آثار الإمام الخوئي ره‌/1418 ه‍ ق‌

5ـفرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت عليهم السلام‌/جمعى از پژوهشگران زير نظر شاهرودى، سيد محمود هاشمى‌/مؤسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت عليهم السلام‌/1426 ه‍ ق‌

6ـتوضيح المسائل( محشّى)/خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌/دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌/1424 ه‍ ق‌

7ـ الفقه على المذاهب الأربعة و مذهب أهل البيت وفقاً لمذهب أهل البيت عليهم السلام‌/جزيرى، عبد الرحمن- غروى، سيد محمد- ياسر مازح‌/دار الثقلین‌/1419 ه‍ ق‌

8ـ العروة الوثقى فيما تعم به البلوى( المحشّى)/يزدى، سيد محمد كاظم طباطبايى‌/دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‌1419 ه‍ ق‌

9ـ تحرير الوسيلة‌/خمينى، سيد روح اللّه موسوى‌/مؤسسه مطبوعات دار العلم‌

10ـ وسيلة النجاة/‌اصفهانى، سيد ابو الحسن‌/مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى قدس سره‌/1422 ه‍ ق‌

11ـ جامع المدارك في شرح مختصر النافع‌/خوانسارى، سيد احمد بن يوسف‌/مؤسسه اسماعيليان‌/1405 ه‍ ق‌

12ـ توضيح المسائل‌/خراسانى، حسين وحيد‌/مدرسه امام باقر عليه السلام‌/1428 ه‍ ق‌

13ـ رساله توضيح المسائل/‌زنجانى، سيد موسى شبيرى‌/انتشارات سلسبيل‌/1430 ه‍ ق‌

14ـ منهاج الصالحين‌/سيستانى، سيد على حسينى‌/دفتر حضرت آية الله سيستانى‌/1417 ه‍

15ـ تفصيل وسائل الشيعة إلى تحصيل مسائل الشريعة‌/عاملى، حرّ، محمد بن حسن‌/مؤسسه آل البيت عليهم السلام/1409 ه‍ ق‌

 

 

 


[1] جواهر الکلام ج3 ص198

[2] کتاب الطهاره ج3 ص355

[3] مصباح الفقیه ج4 ص103

[4] العروه الوثقی المحشی ج1 ص558

[5] وسیله النجاه (مع حواشی الامام الخمینی ) ص49

[6] موسوعه الامام الخوئی ج 7 ص238

[7] مستمسک العروه الوثقی ج3ص271

[8] توضیح المسائل محشی ج1ص 298

[9] توضیح المسائل محشی ج 1ص 298

[10] توضیح المسائل محشی ج 1ص 298

[11] توضیح المسائل (وحید خراسانی )ص104

[12] العروه الوثقی المحشی ج1 ص557

[13] توضیح المسائل محشی ج 1ص 298

[14] توضیح المسائل محشی ج 1ص 298

[15] انوار الفقاهۀ کتاب الطهاره ص237

[16] العروه الوثقی ج1ص329

[17] العروه الوثقی المحشی ج1 ص558

[18] تحریر الوسیله ج1 ص50

[19] جامع المدارک ج1ص98

[20] منهاج الصالحین ج1ص77

[21] توضیح المسائل محشی ج1ص297

[22] العروه الوثقی المحشی ج1 ص557

[23] الفقه علی مذاهب الاربع ج1ص206

[24] الفقه علی مذاهب الاربع ج1ص207

[25] الفقه علی مذاهب الاربع ج1ص207

[26] عاملی .شیخ حر الوسائل 2: 373، الباب الأوّل من أبواب الاستحاضة، الحديث 5.

[27] عاملی .شیخ حر الوسائل 2: 303، الباب 13 من أبواب الحیض، الحديث 10.

[28] عاملی .شیخ حر الوسائل 2: 303، الباب 13 من أبواب الحیض، الحديث 9.

[29] عاملی .شیخ حر الوسائل 2: 371، الباب الأوّل من أبواب الاستحاضة، الحديث1.

[30] عاملی .شیخ حر الوسائل 2: 376، الباب الأوّل من أبواب الاستحاضة، الحديث13

[31] کشف اللثام ج2ص128

[32] مفتاح الکرامه ج3 ص295

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج