حجیت بینه در اثبات هلال PDF چاپ پست الکترونیکی

بخش مقدماتی

تبیین و توضیح موضوع پژوهش

راههای شناخت اول ماه یا به اصطلاح اثبات هلال، از مواردی است که در آن  روایات فراوانی از حضرات معصومین(علیهم السلام) صادر شده و در طی قرون متمادی مورد بحث فقهای عظام قرار گرفته است و در برخی موارد بین روایات تعارض بدوی به چشم می خورد که در اثر آن بحثهای اصولی و رجالی دقیقی مطرح می گردد، به همین جهت در مواردی که روایات زیادی وجود دارد اختلاف آراء فقها را در پی دارد.اثبات هلال به واسطه بینه از مواردی استکه آراء فقها متعدد شده و در این پژوهش این اقوال جمع و مورد بررسی قرار می گیرد.

 

اهمیت بحث

چون بسیاری از احکام مبتنی بر وقت است و زمان به نحو ظرف یا به نحو قید، دخالت در احکام دارد، دانستن وقت از مسائل مهم در انجام اعمال عبادی و غیر عبادی قرار گرفته است. از جهت دیگر در اسلام تاریخ قمری برای این احکام دخالت دارد فلذا شناخت ابتدا و انتهای هر ماه اهمیت بیشتری پیدا می­کند.

پس از این جهت که اثبات هلال در امور عبادی و غیر عبادی مسلمانان تاثیر مستقیم دارد،از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اثبات هلال به وسیله بینه از مهم ترین راههای اثبات اول ماه است که در این پژوهش مورد نظر قرار گرفته شده.

 

فواید بحث

در صورت جمع اقوال در این زمینه علاوه بر آشنایی با نظرات فقهاء فهم فقهاء در جمع بین روایات باب بینه در ثبوت هلال بدست می­آید که از این رهگذر محقق می تواند بهترین نتیجه را از این بحث بدست آورد.

اشاره اجمالی به اقوال مطرح در مساله

در دوره اول فقها(از ابتدا تا زمان محقق حلی) چند نظر وجود دارد.

الف: شهادت دو مرد مطلقا.

ب: شهادت 50نفر

ج: شهادت دو مرد درصورت وجود مانع در آسمان شهر

د: شهادت یک نفر

در این تحقیق تمام این نظرات مورد مقایسه قرار میگرد.

 

جایگاه بحث نزد اهل سنت

بحث اثبات هلال به وسیله بینه به عنوان یکی از راههای اثبات هلال در کتب فقهی عامه مطرح شده و در میان عامه نیز قول واحدی  در این زمینه وجود ندارد.

 

چکیده مطالب

اثبات هلال به سبب بینه ،یکی از راههایی است که در ضمن پذیرش کلیت آن از سوی فقهاء به علت وجود روایات متفاوت در باب، اختلافاتی نیز وجود دارد.در حقیقت این اختلافات ناشی از مفهوم بینه است.در مقام چهارقول وجود دارد که بیان گردید.لازم به ذکر است که در مقام اجماعی موجود نیست.

 

واژگان کلیدی

بینه، شهادت،هلال،علة

 

تعریف اصطلاحات و کلمات خاص

بینه: اموری که حاکم توسط آن می تواند در یک قضیه حکم کند.

شهادت: بیان وقوع یک قضیه خارجی .

هلال: باریکه­ای از ماه که در شبهای اول ماه و آخر ماه توسط نور خورشید روشن می­شود.

علة: وقتی در آسمان مانعی از رویت هلال وجود داشته باشد،آن مانع را علة می گویند.

 

بخش اصلی

نظرات فقهای دوره اول


الف: شهادت دو مرد مطلقا

کلینی [1] و ابن جنید[2] و شیخ مفید[3] ومحقق حلی در معتبر[4] و شرایع[5]به این قول را اختیار کرده اند.

 

ب: شهادت 50نفر در صورت عدم مانع از رویت

شیخ صدوق[6] و ابو صلاح حلبی[7] و شیخ طوسی در خلاف[8] و مبسوط[9] و ابن حمزه[10] این نظر را پذیرفته اند.

 

ج: شهادت دو مرد درصورت وجود مانع در آسمان شهر

شیخ صدوق[11] و ابو صلاح حلبی[12] و شیخ طوسی در خلاف[13] و مبسوط[14] و ابن حمزه[15]

 

د: شهادت یک نفر

ابن ادریس[16] و سلار دیلمی[17] قائل به این نظر هستند.

نکته

در کتبی مثل فقه الرضا و غنیه و مسائل الناصريات و مجموعة فتاوى ابن أبي عقيل و دعائم الإسلام و الهداية في الأصول و الفروع و الجعفريات الأشعثيات، راجع این مسئله نظری پیدا نشد.کتبی مثل من لا يحضره الفقيه و تهذیب  فقط روایات مربوط به بینه ذکر شده اما اعلام نظری نشده است.

 

مبنای دخیل در انتخاب هر نظریه، و تبیین کامل ادله مهم هریک از نظریات به ترتیب اهمیت.

روایات مهم­ترین عامل در انتخاب هر یک از نظرات فوق هستند. به طور کلی هر دسته از فقهاء با جمع بین روایات به نحوه­ی­­ اجتهادی به نظریه منتخب رسیده­اند.جهت تبیین بحث باید به روایات مقام رجوع کرد.[18]

 

اشتراکات نظریات

اکثر قائلین قول دوم در صورت وجود ابر و یا هر مانعی در آسمان قول سوم را اختیار نموده اند. در حقیقت قول دوم و سوم به یک قول است که دو حالت دارد،حالت اول:عدم وجود مانع در آسمان و حالت دوم وجود مانع در آسمان. قائلین قول اول در صورت وجود مانع در آسمان با قائلین قول سوم مشترک هستند.قائلین قول چهارم با هیچ یک از اقوال اشتراکی ندارند.

 

نتایج و آثار مترتب بر اصل نظریات

همانطور که مشخص است قائلین به اثبات هلال با قول شاهد واحد، جهت اثبات اول ماه به راحتی به حجت شرعی رسیده اما کسانی که شهادت 50 نفر را در اثبات هلال لازم می دانند دیرتر به حجت شرعی خواهند رسید.

نظر اجمالی عامه [19]

اعتبار دو شاهد: شافعی و مالک و الأوزاعي و الليث بن سعد.

اعتبار شهادت یک نفر: شافعی و أحمد بن حنبل

اعتبار شهادت یک نفر در صورت وجود مانع: ابو حنیفه

تواتر: ابو حنیفه

 

فهرست منابع و مطالعات.

نرم افزار جامع فقه(کتب معرفی شده از فقهای دوره اول)

 

 


.[1]الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌4، ص: 76 .حَمَّادٌ عَنِ الْحَلَبِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ كَانَ عَلِيٌّ ع يَقُولُ لَا أُجِيزُ فِي الْهِلَالِ إِلَّا شَهَادَةَ رَجُلَيْنِ عَدْلَيْنِ.

الكافي (ط - الإسلامية)، ج‌4، ص: 77‌3- مُحَمَّدُ بْنِ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ عَنِ الْعَلَاءِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ: لَا تَجُوزُ شَهَادَةُ النِّسَاءِ فِي الْهِلَالِ.4- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ لَا تَجُوزُ شَهَادَةُ النِّسَاءِ فِي الْهِلَالِ وَ لَا تَجُوزُ إِلَّا شَهَادَةُ رَجُلَيْنِ عَدْلَيْنِ

[2].  مجموعة فتاوى ابن جنيد، ص: 114 یثبت هلال شهر رمضان بشاهدين ذكرين عدلين لا أقلّ، صحوا و غيما من خارج البلد أو داخله و به قال المفيد، و السيّد المرتضى، و ابن الجنيد، و ابن إدريس. الى آخره. (المختلف: ج 3 ص 488).

[3]. المقنعة (للشيخ المفيد)، ص: 297 . رضها بتحصيلها من جهة حاستها و تلزم مع فقدها بشهادة مرضيين أنهما حصلاها بحديث عبد الله بن سنان الذي تقدم هذا الحديث‌

[4]. المعتبر في شرح المختصر، ج‌2، ص: 686. و الثاني: لا يقبل الا شاهدان عدلان صحوا و غيما‌.

[5]. ‌شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام، ج‌1، ص: 181. أو ير رؤية شائعة فإن لم يتفق ذلك و شهد شاهدان‌قيل لا تقبل و قيل تقبل مع العلة و قيل تقبل مطلقا و هو الأظهر سواء كانا من البلد أو خارجه

[6]. المقنع (للشيخ الصدوق)، ص: .183 و اعلم أنه لا تجوز الشهادة في رؤية الهلال دون خمسين رجلا عدد القسامة و يجوز شهادة رجلين عدلين إذا كانا من خارج المصر و كان بالمصر علة فأخبرا أنهما رأياه، و أخبرا عن قوم صاموا للرؤية

[7]. الوسيلة إلى نيل الفضيلة، ص: 141. رؤية هلال رمضان لم يخل من ستة أوجه إما رآه واحد أو أكثر أو رئي في البلد مع عذر أو مع فقده أو خارج البلد مع وجود عذر أو فقده. فالأول إن رآه حقيقة لزمه الصوم وحده و قال أبو يعلي يلزم الكافة. و الثاني لم يخل إما يرى رؤية شائعة أو غير شائعة فالأول يلزم الصيام الكافة و الثاني إن رآه اثنان أو أكثر و كان بالسماء علة وجب الصوم و هو القسم الثالث. و الرابع لا يثبت إلا بشهادة خمسين نفر. و الخامس و السادس مثل الثاني و الثالث

[8] . الخلاف، ج‌2، ص: 172. مسألة 11: لا يقبل في رؤية هلال رمضان إلا شهادة شاهدين،فأما الواحد فلا يقبل منه هذا مع الغيم، و أما مع الصحو فلا يقبل إلا خمسون قسامة «6»، أو اثنان من خارج البلد.

[9]. المبسوط في فقه الإمامية، ج‌1، ص: 267

متى لم يره و رأي في البلد رؤية شائعة وجب أيضا الصوم فإن كان في السماء علة من غيم أو قتام أو غبار و شهد عدلان مسلمان برؤيته وجب أيضا الصوم.و متى كانت في السماء علة و لم ير في البلد أصلا، و شهد من خارج البلد نفسان عدلان قبل قولهما و وجب الصوم، و إن لم يكن هناك علة لم يقبل إلا شهادة القسامة خمسين رجلا، و إن لم يكن علة غير أنهم لم يروه لم يقبل من خارج البلد إلا شهادة القسامة خمسين رجلا،

[10]. الكافي في الفقه، ص: 181. علامة دخوله رؤية الهلال، و بها يعلم انسلاخه، و يقوم مقامها شهادة رجلين عدلين في الغيم و غيره من العوارض، و في الصحو و انتفاءها اخبار خمسين رجلا، فان تعذر الأمران وجب تكميل شعبان ثلاثين يوما و عقد النية.

[11]. المقنع (للشيخ الصدوق)، ص: .183 و اعلم أنه لا تجوز الشهادة في رؤية الهلال دون خمسين رجلا عدد القسامة و يجوز شهادة رجلين عدلين إذا كانا من خارج المصر و كان بالمصر علة فأخبرا أنهما رأياه، و أخبرا عن قوم صاموا للرؤية

[12]. الوسيلة إلى نيل الفضيلة، ص: 141. رؤية هلال رمضان لم يخل من ستة أوجه إما رآه واحد أو أكثر أو رئي في البلد مع عذر أو مع فقده أو خارج البلد مع وجود عذر أو فقده. فالأول إن رآه حقيقة لزمه الصوم وحده و قال أبو يعلي يلزم الكافة. و الثاني لم يخل إما يرى رؤية شائعة أو غير شائعة فالأول يلزم الصيام الكافة و الثاني إن رآه اثنان أو أكثر و كان بالسماء علة وجب الصوم و هو القسم الثالث. و الرابع لا يثبت إلا بشهادة خمسين نفر. و الخامس و السادس مثل الثاني و الثالث

[13] . الخلاف، ج‌2، ص: 172. مسألة 11: لا يقبل في رؤية هلال رمضان إلا شهادة شاهدين،فأما الواحد فلا يقبل منه هذا مع الغيم، و أما مع الصحو فلا يقبل إلا خمسون قسامة ، أو اثنان من خارج البلد.

[14]. المبسوط في فقه الإمامية، ج‌1، ص: 267

متى لم يره و رأي في البلد رؤية شائعة وجب أيضا الصوم فإن كان في السماء علة من غيم أو قتام أو غبار و شهد عدلان مسلمان برؤيته وجب أيضا الصوم.و متى كانت في السماء علة و لم ير في البلد أصلا، و شهد من خارج البلد نفسان عدلان قبل قولهما و وجب الصوم، و إن لم يكن هناك علة لم يقبل إلا شهادة القسامة خمسين رجلا، و إن لم يكن علة غير أنهم لم يروه لم يقبل من خارج البلد إلا شهادة القسامة خمسين رجلا،

[15]. الكافي في الفقه، ص: 181. علامة دخوله رؤية الهلال، و بها يعلم انسلاخه، و يقوم مقامها شهادة رجلين عدلين في الغيم و غيره من العوارض، و في الصحو و انتفاءها اخبار خمسين رجلا، فان تعذر الأمران وجب تكميل شعبان ثلاثين يوما و عقد النية.

[16]. السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى، ج‌1، ص: 380. فإن خفي عليك، و شهد عندك، من قامت الدلالة على صدقه، وجب أيضا عليك الصوم.

[17]. المراسم العلوية و الأحكام النبوية، ص: 233‌و لا يقصر عنها، و هو شهادة الزنا و اللواط و السحق. و الثاني بأقل من أربعة و هو على ضربين: شهادة لا بد فيها من اثنين، و شهادة بواحد. مما باثنين:الشهادة على القتل، و كل جناية، و الديون، و الحقوق، و الأهلة في غير أول شهر رمضان.و شهادة واحد: و هو في رؤية هلال شهر رمضان، و في الديون مع يمين المدعي.و اعلم: أن الأحكام تنقسم، ففيها: ما لا تقبل فيه إلا شهادة الرجال و فيها: ما لا تقبل فيه شهادة النساء إلا إذا انضممن إلى الرجال، و فيها: ما تقبل فيه شهادة الصبيان، و فيها: ما تقبل فيه شهادة النساء إذا انفردن.و أما ما لا تقبل فيه إلا شهادة الرجال فهو: النكاح و الطلاق و الحدود و رؤية الأهلة.

[18]. وسائل الشيعة، ج‌10، ص: 286.

[19]. استناد در اقوال عامه به کتاب خلاف می باشد. الخلاف، ج‌2، ص: 173.

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج