نقش قصد لذت در حرمت نگاه محمدجواد دانيالى PDF چاپ پست الکترونیکی

 

 

چكيده مقاله:

اسلام بعضى از رفتارها مانند نگاه كردن به موى زن نامحرم را كه اغلب هيجان جنسى در پى دارند به طور مطلق ممنوع دانسته و بين حصول لذت و عدم آن، و قصد لذت و عدم آن تفاوتى نمى گذارد. رفتارهاى بسيار ديگرى نيز وجود دارد كه گاه با تلذذ همراهند، اما به صورت اولى حرام نشده اند. آيا صرف حصول ميل جنسى باعث حرمت اين اعمال مى گردد؟ دو مقوله قصد لذت و علم به حصول لذت در حرمت اين اعمال چه تأثيرى دارند؟ بنابر آيات, روايات و اقوال علما به دست مى آيد كه رفتارهاى ايجادكننده لذت جنسى در صورت عدم قصد لذت حرمتى ندارد، و تنها مكروهند، ولى كارهايى را كه به قصد لذت جنسى انجام مى شوند، بايد ترك كرد.

كليد واژه ها لذت جنسى, قصد تلذذ, علم به حصول لذت, حليت, حرمت.

 

موضوع و هدف مقاله:

افعال منجر به لذت جنسی بر چند قسم هستند:

1)     مطلقا حرام می باشند: مثل نگاه کردن به موی زن مسلمان

2)     فی نفسه مباح می باشند: شنیدن صدای زن نامحرم (محل بحث این مقاله)

حالت لذت جنسی از افعالی که فی حد نفسه مباح می باشد، به دو گونه حاصل می شود:

1)     قصد لذت وجود دارد

2)     بدون قصد لذت می باشد.

الف) همراه با علم به لذت

ب) بدون علم به لذت

بنابراین هدف اين مقاله، بررسى موضوعيت قصد لذت، در حرمت اعمالى است که فی حد نفسه و بدون لذت، مباح است.

 

سوال مقاله:

سبب حرمت در اعمالی که فی نفسه و بدون لذت مباح است، کدام یک از موارد زیر است؟

1)     قصد لذت

2)     صرف حصول لذت (علم، گمان و شك به حصول لذت؛ حكم علم، گمان و شك به ارتكاب حرام را دارد که محل بحث این مقاله نیست.)

به عبارت دیگر، اعمال فوق در هر کدام از دو حالت همراه با قصد لذت و بدون قصد لذت، چه حکمی دارد؟

 

مدعای صاحب مقاله:

سبب حرمت در اعمالی که فی نفسه و بدون لذت مباح است، قصد لذت می باشد؛ و صرف حصول لذت، باعث حرمت این اعمال نمی گردد.

 

پیشنیه بحث:

1)     بسیاری از فقها: به ظرافت های بحث، توجه نکرده اند، و گاها کلمات متناقض مطرح شده است.

2)     بعضی از فقها: اشاره نه چندان صریح، به این مطلب وجود دارد.

 

نظریات در مساله:

نظریه اول: قصد لذت، معیار در حرمت می باشد. [1]

نظریه دوم: حصول لذت، معیار در حرمت می باشد. [2]

 

ادله صاحب مقاله بر نظریه خودش (ادله جواز تلذذ بدون قصد لذت):

دسته اول: ادله جواز لذت بدون قصد حاصل از غير نگاه

 

دلیل اول: آيات ترغيب كننده به بهشت

برخى آيات با توصيف زنان بهشتى آنان را باعث تلذذ و تهييج بيان كرده اند. نمى توان گفت هرچه باعث تحريك و تلذذ شود حرام است.

 

دلیل دوم: رفتار حضرت موسی علیه السلام در قضیه دختران حضرت شعیب

 

نکته اول: سخن گفتن مرد جوان با دو دختر جوان به هر حال خوشايند هر دو طرف است. حضرت موسى(ع) به دليل كسب ثواب كمك به ديگران, از اين تلذذ دورى نكرد.

2) فعل حضرت شعیب در ارسال دختر خود نزد حضرت موسی، همراه با تمایلی هر چند اندک همراه است.

 

اشکال: احکام ادیان مختلف، متفاوت می باشد

جواب: قرآن در این داستان در مقام تعلیم می باشد.

 

اشکال به ادله جواز:

این دو دلیل، ناظر به لذت خفیف می باشد.

جواب:

1)     طبیعت، ملاک در حکم می باشد.

2)     مرزگذاری واضحی بین درجه های مختلف، وجود ندارد.

 

مناقشه:

ملاک، اختلال نظام می باشد.

پاسخ:

اختلال نظام، فقط در موارد حرج، باعث رفع حرمت می شود.

 

دلیل سوم: عدم وجود نهى صريح

عدم وجود نهى صريح از تمام كارهاى همراه با تلذذ با توجه به شدت ابتلاى اين موضوع مثل تجارت و ...

 

دسته دوم: ادله جواز لذت بدون قصد حاصل از نگاه كردن

 

دلیل اول: موثقه حبيب معلى

تهذيب به سند موثق از حبيب بن معلى الخثعمى: قال: قلت لابى عبداللّه(ع) انى اعترضت جوارى بالمدينه فأمذيت فقال اما لمن يريد الشراء فليس به بأس واما لمن لايريد ان يشترى فانى اكرهه

 

استدلال به روایت:

1) فامذیت، نشان از تلذذ شدید دارد.

2) روایت، ظاهر در کراهت می باشد.

 

مناقشه: با توجه به این که مقصود از غیر قصد شراء، قصد تلذذ است، بنابراین، کراهت در روایت، به معنای حرمت می باشد.

 

دلیل دوم: روايات مجوز افعال همراه با لذت

برخى روايات افعالى را جايز دانسته اند كه اكثر مصداق هايشان به صورت قهرى با تلذذ همراه است. [3]

 

نتيجه:

افعال حرام:

1)     مطلقا افعالی که باعث گسترش فساد در جامعه می شود. (به عنوان اولیه حرام می باشد.)

2)     انجام افعال با قصد شهوت رانی غیر از همسر

بنابراین افعالی که به عنوان اولیه حرام نیستند و بدون قصد لذت انجام می شود، حرام نمی باشد.

 

تذکر:

عبارات تعدادی از علما همانند علامه در تذکره، شهید در مسالک و ... مختلف بوده و ناظر به هر دو نظریه می باشد.

همچنین، اولین کسی که صراحتا تفاوت بین حصول لذت و قصد حصول لذت را مورد بحث قرار داده است، شیخ انصاری می باشد.

 

دلایل نظریات در مساله در کلمات فقها:

نظریه اول: قصد لذت، معیار در حرمت می باشد:

شیخ انصاری:[4]

دلیل اول: اطلاق

دلیل دوم: عدم حرمت نگاه به حسان الوجوه

مرحوم حكيم در رد دلایل شیخ انصاری:[5]

اطلاق ادله، با مرتکزات شریعه مبنی بر حرمت نظر با تلذذ، تقیید می خورد.

و نگاه به حسن الوجوه، از محل بحث ما خارج است. (محل بحث: نگاه شهوانی)

 

نظریه دوم: حصول لذت، معیار در حرمت می باشد:

دلایل مبنی بر نظریه دوم در کلام علما و رد آن ها:

 

ادله حرمت عملی که لذت می برد، اما قصد حصول لذت ندارد، دو دسته می باشد:

دسته اول: مختص به نگاه

دسته دوم: مطلق رفتارها

 

دسته اول: ادله حرمت مطلق بهره مندى هاى جنسى از غير همسر يا كنيز


دلیل اول: اجتناب اميرمؤمنان(ع) از سلام كردن به زنان جوان

در نقل من لایحضر، اثم آمده است، به خلاف نقل کافی.[6]

رد استدلال به این روایت:

اشکال اول: در روایت، کلمه اکراه آمده است

اشکال دوم: اصل وجود کلمه اثم در کلام امام، بخاطر نیامدن در روایت کافی، معلوم نیست.

اشکال سوم: با قرینه کلمه اکراه می تواند مقصود از اثم، گناه اعمال دیگری است که ممکن است در پی داشته باشد.

 

دلیل دوم: روايت محمد بن سنان

 

بحث سندی:

این روایت هشتاد سند دارد که فقط یک سند آن (سند عیون اخبار الرضا)، قابل تصحیح است که در آن محمد بن موسی البرقی و محمد بن سنان آمده است.[7]

متن روایت:

وحرم النظر الى شعور النساء… لما [فيه] من تهييج الرجال و ما يدعو التهييج اليه من الفساد والدخول فيما لايحل ولا يجمل وكذلك ما اشبه الشعور;22

اشکال:

تهییج، علت حکم نیست، بلکه حکمت حکم می باشد.

 

دلیل سوم: اجماع بر حرمت

اشکال:

با توجه به اختلاف عبارات علما، ادعای اجماع نشده است.

 

دلیل چهارم: ارتكاز متشرعه

تلقى هر مسلمان متشرع از حصول لذت جنسى اعم از وجود قصد يا عدم آن, حرمت است.

اشکالات استدلال:

اشکال اول: اشکال صغروی در اصل وجود چنین ارتکازی می باشد.

اشکال دوم: سیره عملیه متشرعه، خلاف این نظریه می باشد. (بسیاری از حتی مستحبات، علم به حصول مصادیق بسیار خفیف لذت می باشد.) بنابراین اگر ارتکاز نظریه هم بر حرمت باشد، بخاطر عدم توجه به گستره مصادیق آن می باشد.

 

دسته دوم: ادله حرمت مختص به نگاه كردن

دلیل اول: آيه غض

قل للمؤمنين يغضوا من ابصارهم ويحفظوا فروجهم ذلك ازكى لهم/ سوره نور، آیه 30

اشکال به استدلال:

مقصود از آیه، نگاه های جنسی است. (با توجه به سیاق آیه و صحیحه شان نزول آیه)

 

دلیل دوم: مفهوم روایت مرسله عبداللّه بن فضل

قلت اينظر الرجل الى المرائة يريد تزويجها فينظر الى شعرها ومحاسنها قال لا بأس بذلك اذا لم يكمن متلذذ;27

اشکال:

اشکال اول: روایت فقط ناظر به مسئله نگاه قبل از ازدواج است.

اشکال دوم: روایات و ادله متعارض اقوی

 

 


[1] . کلمات فقها:

شيخ مفيد در مقنعه: ولا يحل له النظر الى وجه امرأة ليست له بمحرم ليتلذذ بذلك ..

شيخ طوسى و محقق حلی: والنظر الى نساء اهل الكتاب وشعورهن لا بأس به لانهن بمنزلة الإماء اذا لم يكن النظر لريبة او تلذذ فاما اذ كان كذالك فلايجوز النظر اليهن على حال

رساله اکثر مراجع: قصد لذت، ملاک در حرمت می باشد.

[2] . کلمات فقها:

شيخ مفيد در مقنعه: و اذا زوج الرجل امته من حر او عبد ... لم يجز له تقبيلها بشهوة, ولا التلذذ منها بشىء…; (بنابراین که تلذذ به معنای قصد لذت نباشد)

شيخ طوسى در نهايه: اذا زوج الرجل امة جاز له ان ينظر الى وجهها ومحاسنها نظرا من غير شهوة;5 (بنابراین که «من غیر شهوه» به معنای بدون قصد لذت نباشد)

تحریر الوسیله امام خمینی و جامع المسائل آقای بهجت: مطلق تلذذ

معنای تلذذ:

الف) قصد لذت داشتن است (یکی از معانی باب تفعل)

ب) لذت بردن است: این معنا در کتاب های لغت، نیامده است.

[3] . نمونه اول: كافى: عن على بن براهيم عن ابيه عن النوفلي عن السكونى عن ابى عبداللّه(ع) قال: قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله: لاحرمة لنساء اهل الذمة ان ينظر إلى شعورهن وايديهن.

نمونه دوم: مصافحه زن با مرد از روى پارچه: وسائل الشيعه: محمد بن يعقوب عن على بن ابراهيم عن ابيه عن ابن ابى عمير عن ابى ايوب الخزار عن ابى بصير عن ابى عبداللّه قال قلت له هل يصافح الرجل المرئة ليست بذات المحروم فقال لا الا من وراء الثياب.

[4] . ان النظر اذا كان بقصد التلذذ حرام اجماعا كما ادعاه غير واحد… اما اذا لم يقصد به التلذذ ولكن علم بحصول اللذة بالنظر, أو لم يعلم به ولكن تلذذ فى اثناء النظر, فهل يجب الكف ام لا؟ الظاهر: الثانى

دلیل شیخ انصاری بر عدم حرمت در فرض عدم قصد لذت:

دلیل اول: لاطلاق الادلة

دلیل دوم: لأن النظر الى حسان الوجوه من الذكور والأناث لاينفك عن التلذذ غالباً ـ بمقتضى الطبيعة البشرية المجبولة على ملائمة الحسان ـ فلو حرم النظر مع حصول التلذذ لوجب استثناء النظر الى حسان الوجوه مع انه لاقائل بالفصل بينهم وبين غيرهم

موید:

ويؤيد ما ذكرنا ما رواه فى الكافى عن على بن سويد فى الصحيح, قال: قلت لابى الحسن عليه السلام: انى مبتلى بالنظر الى المرأة الجميلة فيعجبنى النظر اليها, فقال لا بأس يا على اذا عرف اللّه من نيتك الصدق

[5] . فرق بین حصول لذت و قصد حصول لذت:

ظاهر عبارات بعضى علماى سلف جواز است: هل يختص التحريم بقصد التلذذ كما يظهر من عبارة الشرايع والقواعد وغيرها حيث ذكر فيها انه لا يجوز النظر لتلذذ او ريبة

استدلال شيخ (جواز در صرف حصول لذت): و فى رسالة لشيخنا الاعظم: الظاهر الاول لإطلاق الادلة و…

رد استدلال شیخ و حکم به حرمت:

رد استدلال اطلاق: فيه ان الظاهر من المرتكزات الشرعيه حرمة النظر مع التلذذ، فيقيد به الاطلاق.

رد استدلال نظر به حسان الوجوه: فيه, ان التلذذ الذى هو محل الكلام التلذذ الشهوى. وما تقتضيه الطبيعة البشرية المجبوله على ملائم الحسان هو التلذذ غير الشهوى.

رد موید (صحيح على بن سويد): فالظاهر منه الاضطرار الى النظر لعلاج ونحوه قرينية قوله (عليه السلام): اذا عرف اللّه من نيتك الصدق

معنای عبارت اذا عرف اللّه من نيتك الصدق:

حکیم: يعنى الصدق فى ان نظرك للغاية اللازمة

شیخ انصاری: مطابقة ما تظهره من ان نظرك ليس لمجرد التلذذ

کاشف اللثام و صاحب جواهر: النظر الاتفاقى (رد: اذ النظر الاتفاقى لانية فيه)

[6] . نقل من لایحضر: حسنه ربعى بن عبداللّه در من لايحضره الفقيه از امام صادق(ع): وكان رسول اللّه عليه السلام يسلم على النساء ويرددن عليه وكان اميرالمؤمنين يسلم على النساء وكان يكره ان يسلم على الشابة منهن ويقول: اتخوف ان يعجبنى صوتها فيدخل من الاثم على اكثر مما اطلب من الاجر;

نقل کافی: اتخوف ان يعجبنى صوتها فيدخل على اكثر مما طلبت من الأجر.

[7] . محمد بن موسی البرقی: هر چند در کتب رجالی توصیف نشده، اما شیخ صدوق، نامش را با رضی الله عنه آورده است.

محمد بن سنان:

1)       کذاب است

2)       ثقه است و روایت تمجید است (نظر مشهور)

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج