مشروعیت نافله عشاء در سفر PDF چاپ پست الکترونیکی

فهرست مطالب

واژگان کلیدی: 3

مقدمه: 3

تعریف اصطلاحات: 3

بیان اجمالی اقوال: 4

دیدگاه اهل سنت: 6

بیان تفصیلی اقوال: 6

منابع: 13

 

واژگان کلیدی:

نافله عشاء ، مشروعیت

مقدمه:

در دین اسلام تأکید فراوانی بر انجام نمازهای مستحبی شده و ثواب فراوان برای آن منظور گردیده است.  در میان نمازهای مستحبی نوافل یومیه از فضیلت بیشتری برخوردار است.

انجام برخی از نوافل مانند نافله مغرب حتی در سفر هم مشروع و دارای امر استحبابی است، در مقابل نافله ی نمازهای ظهر و عصر بلاتردید ساقط می شود. اما نافله عشاء در سفر، مورد اختلاف فقهاء قرار گرفته است و در مورد مشروعیت و عدم مشروعیت آن ادله ای مطرح شده است. در صورتی که نظر فقیه بر مشروعیت نافله عشاء باشد، مسافر هم می تواند به قصد امر شارع نماز نافله عشاء به جا آورد، اما در صورتی که قول به عدم مشروعیت ترجیح داده شود، اگر نافله عشاء به قصد امر انجام شود، تشریع و حرام خواهد بود.

اهمیت نافله عشاء علاوه بر تاکیداتی که بر نوافل یومیه شده است، روایاتی است که بر خصوص نافله عشاء تاکید کرده و آن را بدل از نماز وتر دانسته است به این معنا که اگر شخص توفیق خواندن نماز وتر را پیدا نکند، اما نافله عشاء خوانده باشد، به همان فضیلت دست یافته است.

با توجه به اینکه پیشینه بحث از صلاة به قدمت فقه است، طبیعتا مباحث جانبی آن هم از زمان قدماء اصحاب ولو به صورت مختصر مورد بررسی قرار گرفته است. بنابراین در قدیمی ترین منابع شیعه هم مطالبی در مورد نوافل مطرح شده است.

تعریف اصطلاحات:

نافله عشاء از جمله نوافل یومیه است که بعد از نماز عشاء و به صورت نشسته خوانده می شود.

مشروعیت به معنای مطابقت با شرع است. بنابراین در مورد عبادات، مشروع بودن به معنای وجود امر شرعی اعم از وجوبی و استحبابی است و در مقابل آن در صورتی که امری از سوی شارع وارد نشده باشد، عبادت غیرمشروع نامیده خواهد شد.

اگر عملی داری امر شرعی نباشد، انجام آن در صورتی حرام است که شخص بخواهد به قصد دستور شارع آن را انجام و به دین نسبت دهد که در این صورت به اصطلاح فقهی تشریع رخ می دهد و به جهت تشریع عمل او حرام خواهد بود. اما در مواردی که امر شارع ثابت نشده است اگر مکلف آن را به قصد رجاء انجام دهد، مرتکب حرام نشده است.

البته در مورد امور غیر عبادی، غیر مشروع به معنای عملی است که از سوی شارع مورد نهی واقع شده است و ارتکاب آن موجب عقوبت خواهد شد.

بحث از مشروعیت نافله عشاء در سفر، بررسی وجود امر شرعی بر این نماز است. در صورت عدم وجود امر شرعی صرفا انجام به قصد امر ممنوع خواهد بود، اما انجام به قصد رجاء منعی نخواهد داشت.

بیان اجمالی اقوال:

در مورد مشروعیت نافله عشاء در سفر دو قول وجود دارد. برخی از قدماء قائل به مشروعیت و اکثر قدماء اصحاب قائل به عدم مشروعیت نافله عشاء در سفر می باشند.

قائلین به مشروعیت عبارتند از:

1-    فقه الرضا، منسوب به امام علی بن موسی الرضا علیه السلام[1]

2-    حسن بن على بن ابى عقيل حذّاء[2]

3-    جناب شیخ طوسی در کتاب های خلاف[3] و النهایه[4]

قائلین به عدم مشروعیت عبارتند از:

1- ابوجعفر، محمد بن يعقوب كلينى[5]

2- قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه [6]

3- بغدادى، مفيد، محمّد بن محمد بن نعمان عكبرى [7]

4- حلبى، ابو الصلاح، تقى الدين بن نجم الدين[8]

5- ديلمى، سلاّر، حمزة بن عبد العزيز [9]

6- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن در کتاب های تهذیب[10]و مبسوط[11]

7- طوسى، محمد بن على بن حمزه [12]

8- حلبى، ابن زهره، حمزة بن على حسينى[13]

9- حلّى، ابن ادريس، محمد بن منصور بن احمد[14]

10- حلّى، محقق، نجم الدين، جعفر بن حسن  در کتاب شرایع الاسلام [15] و معتبر[16]

 

اما برخی از قدمای اصحاب نسبت به نوافل در سفر مباحثی مطرح نکرده اند، لذا در کتب آنها در مورد نافله عشاء نظری پیدا نشد. این فقهاء عبارتند از:

1-    مغربى، ابو حنيفه، نعمان بن محمد تميمى در کتاب دعائم الاسلام.

2-    اسكافى، ابن جنيد، محمد بن احمد كاتب بغدادى در کتاب مجموعة فتاوى ابن جنيد

3-    قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه در  کتاب المقنع و الهداية في الأصول و الفروع

4-    كوفى، محمد بن محمد اشعث در کتاب الجعفريات – الأشعثيات

5-    شريف مرتضى، على بن حسين موسوى در کتاب الانتصار في انفرادات الإمامية

 

دیدگاه اهل سنت:

جناب شیخ طوسی در کتاب الخلاف[17] از قول شافعی نقل کرده است، جایز است مسافر در سفر نافله نخواند. بعد ایشان فرموده است شافعی بین نمازها هیچ تفکیکی قائل نشده و به صورت کلی قائل به جواز ترک آنها در سفر شده است.

قول دیگری که جناب شیخ طوسی از اهل سنت نقل کرده است، عدم جواز نافله در سفر می باشد، چون از تعبیر «لیس له ان یتنفل اصلا» استفاده کرده است.

 

بیان تفصیلی اقوال:

در این بخش به صورت تفصیلی به کلام قدماء در مورد مشروعیت نافله عشاء در سفر اشاره خواهیم کرد:

-1الفقه - فقه الرضا:

«النوافل في السفر أربع ركعات بعد المغرب و ركعتان بعد العشاء الآخرة من جلوس و ثلاث عشرة ركعة صلاة الليل مع ركعتي الفجر»[18]

در این عبارت به صراحت بیان شده است در سفر بعد از نماز عشاء، دو رکعت نافله و به صورت نشسته خوانده می شود.

 

2- الكافي:

بَابُ التَّطَوُّعِ فِي السَّفَرِ‌

1- الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مَهْزِيَارَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ زُرْعَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِي السَّفَرِ قَالَ رَكْعَتَيْنِ لَيْسَ قَبْلَهُمَا وَ لَا بَعْدَهُمَا شَيْ‌ءٌ إِلَّا أَنَّهُ يَنْبَغِي لِلْمُسَافِرِ أَنْ يُصَلِّيَ بَعْدَ الْمَغْرِبِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَ لْيَتَطَوَّعْ بِاللَّيْلِ مَا شَاءَ إِنْ كَانَ نَازِلًا وَ إِنْ كَانَ رَاكِباً فَلْيُصَلِّ عَلَى دَابَّتِهِ وَ هُوَ رَاكِبٌ وَ لْتَكُنْ صَلَاتُهُ إِيمَاءً وَ لْيَكُنْ رَأْسُهُ حَيْثُ يُرِيدُ السُّجُودَ أَخْفَضَ مِنْ رُكُوعِهِ.

...

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ‌عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّلَاةُ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَانِ لَيْسَ قَبْلَهُمَا وَ لَا بَعْدَهُمَا شَيْ‌ءٌ إِلَّا الْمَغْرِبَ فَإِنَّ بَعْدَهَا أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ لَا تَدَعْهُنَّ فِي حَضَرٍ وَ لَا سَفَرٍ وَ لَيْسَ عَلَيْكَ قَضَاءُ صَلَاةِ النَّهَارِ وَ صَلِّ صَلَاةَ اللَّيْلِ وَ اقْضِهِ.» [19]

ابتدای این دو روایت که در پاسخ سوال از نافله مطرح شده است، امام علیه السلام فرموده اند: «الصَّلَاةُ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَانِ لَيْسَ قَبْلَهُمَا وَ لَا بَعْدَهُمَا» این جمله به صورت اطلاق بیان کرده است که قبل و بعد از نماز های دو رکعتی هیچ نمازی وجود ندارد و بعد صرفا نماز مغرب را استثناءکرده است؛ لذا اطلاق نفی شامل نماز نافله عشاء هم خواهد شد.

 

3- مجموعة فتاوى ابن أبي عقيل

«قال ابن أبى عقيل- حين عدّ النوافل-: و ثماني عشرة ركعة بالليل منها أربع ركعات بعد المغرب، و ركعتان بعد العشاء الآخرة من جلوس تعدّ بركعة و ثلاث عشرة ركعة من انتصاف الليل الى طلوع الفجر الثاني منها ثلاث ركعات للوتر، ثم قال: الّا ان بعضها أوكد من بعض، فأوكدها الصلوات‌التي تكون في الليل لا رخصة في تركها في سفر و لا حضر»[20]

جناب ابن ابی عقیل نمازهای نافله در شب را نسبت به روز مؤکد دانسته و در ذیل فرموده اند: «لارخصه فی ترکها فی سفر و لاحضر» که صریح این روایت این است که نافله شب در سفر هم انجام خواهد شد. نافله عشاء هم از نوافل شب محسوب شده و لذا در سفر ساقط نخواهد شد.

 

4- من لا يحضره الفقيه

بَابُ عِلَّةِ التَّقْصِيرِ فِي السَّفَرِ‌

1318 ذَكَرَ الْفَضْلُ بْنُ شَاذَانَ النَّيْسَابُورِيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ فِي الْعِلَلِ الَّتِي سَمِعَهَا مِنَ الرِّضَا ع-: .... وَ إِنَّمَا صَارَتِ الْعَتَمَةُ مَقْصُورَةً وَ لَيْسَ تَتْرُكُ رَكْعَتَيْهَا لِأَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ لَيْسَتَا مِنَ الْخَمْسِينَ وَ إِنَّمَا هِيَ زِيَادَةٌ فِي الْخَمْسِينَ تَطَوُّعاً لِيُتِمَّ بِهِمَا بَدَلَ كُلِّ رَكْعَةٍ مِنَ الْفَرِيضَةِ رَكْعَتَيْنِ مِنَ التَّطَوُّعِ...»[21]

در این روایت امام رضا علیه السلام می فرمایند: در عین اینکه نماز عشاء در سفر شکسته خوانده می شود، اما نافله آن در سفر ترک نمی شود چون دو رکعت نافله نماز عشاء از نماز یومیه نبوده است بلکه به این جهت اضافه شده است که تعداد نوافل یومیه، دو برابر تعداد فرائض باشد و لذا این روایت صریح در مشروعیت نماز نافله عشاء در سفر می باشد.

وَ قَالَ النَّبِيُّ ص مَنْ كانَ يُؤْمِنُ بِاللّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ فَلَا يَبِيتَنَّ إِلَّا بِوَتْرٍ.[22]

در این روایت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله خواندن نماز وتر را نشانه ایمان به خداوند متعال و قیامت معرفی کرده است که این لسان خود بیانگر اهمیت نماز نافله عشاء می باشد. تاکید پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله به خواندن نماز نافله عشاء شامل زمان سفر هم خواهد شد؛ لذا این روایت اطلاقش شامل زمان سفر هم می باشد.

 

-5المقنعة (للشيخ المفيد)

« نوافل صلاة السفر سبع عشرة ركعة أربع بعد المغرب كما قدمنا وصفه في نوافل الحضر و ثماني ركعات صلاة الليل و ثلاث ركعات الشفع و الوتر و ركعتا الفجر و وقتهما عند الفراغ من صلاة الليل و الوتر و هو الفجر الأول‌»[23]

در این عبارت جناب شیخ مفید تعداد نافله های سفر را هفده رکعت ذکر می کنند و نافله عشاء را در عداد نوافل عشاء ذکر نمی کنند؛ بنابراین عبارت ایشان صریح در سقوط نافله عشاء در سفر می باشد.

 

6- الكافي في الفقه

«على المقصر سبع عشرة ركعة: نوافل المغرب أربع و صلاة الليل ثلاث عشرة ركعة.»[24]

جناب ابوالصلاح حلبی صرفا چهار رکعت نافله عشاء و یازده رکعت نافله شب به اضافه نافله صبح را نوافل سفر می دانند. این عبارت صریح در سقوط نافله عشاء در سفر است.

 

7- المراسم العلوية و الأحكام النبوية

«فأما نوافل المسافر فهي سبعة عشر ركعة: أربع بعد المغرب. و احدى عشر ركعة صلاة الليل، و ركعتا الفجر اثنتان: اللتان هما الدساسة.»[25]

جناب سلار تعداد نوافل در سفر را هفده رکعت می دانند که در شمارش نامی از نافله عشاء ذکر نمی کنند. عبارت ایشان هم صریح در سقوط نافله عشاء می باشد.

 

8- تهذيب الأحكام

«بَابُ نَوَافِلِ الصَّلَاةِ فِي السَّفَرِ‌

قَالَ الشَّيْخُ رَحِمَهُ اللَّهُ: وَ نَوَافِلُ الصَّلَاةِ فِي السَّفَرِ سَبْعَ عَشْرَةَ رَكْعَةً.»

36- 2- وَ عَنْهُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ أَبِي بَصِيرٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: الصَّلَاةُ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَانِ لَيْسَ قَبْلَهُمَا وَ لَا بَعْدَهُمَا شَيْ‌ءٌ إِلَّا الْمَغْرِبَ فَإِنَّ بَعْدَهَا أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ لَا تَدَعْهُنَّ فِي حَضَرٍ وَ لَا سَفَرٍ وَ لَيْسَ عَلَيْكَ قَضَاءُ صَلَاةِ النَّهَارِ وَ صَلِّ صَلَاةَ اللَّيْلِ وَ اقْضِهِ.[26]

جناب شیخ طوسی بعد از نقل عبارت جناب شیخ مفید مبنی بر اینکه تعداد نوافل در سفر هفده رکعت است، به روایت ابی بصیر از امام صادق علیه السلام اشاره می کنند. بنابراین در روایت امام صادق علیه السلام که فقط اشاره به نافله عشاء نکرده اند، نظر جناب شیخ طوسی سقوط نافله عشاء در سفر خواهد بود.

 

9- المبسوط في فقه الإماميه

« و تسقط نوافل النهار في السفر، و نوافل المغرب أربع ركعات في السفر و الحضر بتشهدين و تسليمين، و ركعتان من جلوس بعد العشاء الآخرة في الحضر يعدان بركعة، و يسقطان في السفر، و يسميان الوتيرة»[27]

جناب شیخ طوسی در عبارت مبسوط به صراحت قائل به سقوط نافله عشاء در سفر شده است.

 

10- الخلاف

مسألة 348 [سقوط النوافل عن المسافر]

«المسافر تسقط عنه نوافل النهار، و لا تسقط عنه نوافل الليل.»[28]

جناب شیخ طوسی در مورد نافله سفر فرموده اند: نوافل شب در سفر ساقط نمی شود که اطلاق عدم سوقط نافله در سفر شامل نماز نافله عشاء هم خواهد شد.

 

11- النهاية في مجرد الفقه و الفتاوى

«و ليس على المسافر شي‌ء من نوافل النّهار. فإذا سافر بعد زوال الشّمس قبل أن يصلّي نوافل الزّوال، فليقضها في السفر باللّيل أو بالنّهار. و عليه نوافل اللّيل كلّها حسب ما قدّمناه.»[29]

جناب شیخ طوسی در مورد نوافل شب در سفر به صورت عام فرموده اند که ساقط نمی شود؛ بنابراین عموم کلام ایشان بر عدم سقوط، شامل نافله عشاء هم خواهد شد.

 

12- الوسيلة إلى نيل الفضيلة

«نوافل الحضر أربع و ثلاثون ركعة ثمان بعد الزوال قبل الفريضة و ثمان بعدها و تسقطان في السفر و نوافل المغرب أربع ركعات في الحضر و السفر و نوافل العشاء الآخرة ركعتان من جلوس تعدان بركعة في الحضر دون السفر و تسمى الوتيرة و نوافل الليل إحدى عشرة ركعة في الحالين معا و نوافل الغداة ركعتان في الحالين كل ركعتين من الجميع بتشهد و تسليمة و على هذا تكون نوافل السفر سبع عشرة ركعة‌»[30]

در این عبارت جناب ابن حمزه به صراحت قائل به سقوط نافله عشاء شده است.

 

13- غنية النزوع إلى علمي الأصول و الفروع

«أما نوافل اليوم و الليلة فأربع و ثلاثون ركعة، في حق الحاضر و من هو في حكمه، ثمان منها بعد الزوال و قبل الظهر، و ثمان بعد الظهر و قبل العصر، و أربع بعد المغرب، و ركعتان من جلوس بعد العشاء الآخرة، و ثمان ركعات صلاة الليل، و ركعتا الشفع و ركعة الوتر، و ركعتا الفجر. و في حق المسافر و من هو في حكمه سبع عشرة ركعة، تسقط عنه نوافل الظهر و العصر و العشاء الآخرة، و يبقى ما عداها.»[31]

در این عبارت جناب ابن زهره به صراحت سقوط نافله عشاء را ذکر کرده است.

14- السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى

«و أمّا سنن المسافر فسبع عشرة ركعة، على النصف من نوافل الحاضر، أربعة بعد المغرب كحالها أيضا في الحاضر، و إحدى عشرة ركعات صلاة الليل، و ركعتان نافلة الفجر، و تسقط الوتيرة، و هي الركعتان من جلوس بعد العشاء الآخرة.»[32]

سقوط نافله عشاء به صراحت در کلام ابن ادریس در کتاب سرائر مطرح شده است.

 

15- شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام

«و نوافلها في الحضر أربع و ثلاثون ركعة على الأشهر أمام الظهر ثمان و قبل العصر مثلها و بعد المغرب أربع و عقيب العشاء ركعتان من جلوس تعدان بركعة و إحدى عشرة صلاة الليل مع ركعتي الشفع و الوتر و ركعتان للفجر. و يسقط في السفر نوافل الظهر و العصر و الوتيرة على الأظهر»[33]

کلام محقق حلی در کتاب شرائع الاسلام نص در سقوط نافله عشاء در سفر است.

 

16- المعتبر في شرح المختصر

« و يسقط في السفر نوافل الظهرين و هي: ست عشرة ركعة، و عليه علماؤنا لأن قصر الفريضة تحتما يدل بالفحوى على كراهية التنفل. و يؤيده ما رواه أبو يحيى، عن أبي عبد اللّه عليه السّلام قال: «يا بني لو صلحت النافلة في السفر تمت الفريضة» و لا ينتقض ذلك بالعشاء لأنا نسقط نافلتها و ما‌قبلها نافلة المغرب و ليس في المغرب قصر فكذا نافلتها»[34]

نص عبارت جناب محقق حلی در کتاب معتبر سقوط نافله عشاء در سفر است.

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع:

1- منسوب به امام رضا، على بن موسى عليهما السلام، الفقه - فقه الرضا، در يك جلد، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، مشهد - ايران، اول، 1406 ه‍ ق

2- كلينى، ابو جعفر، محمد بن يعقوب، الكافي (ط - الإسلامية)، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق

3- عمانى، حسن بن على بن ابى عقيل حذّاء، مجموعة فتاوى ابن أبي عقيل، در يك جلد، قم - ايران، اول، ه‍ ق

4- مغربى، ابو حنيفه، نعمان بن محمد تميمى، دعائم الإسلام، 2 جلد، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، قم - ايران، دوم، 1385 ه‍ ق

5- اسكافى، ابن جنيد، محمد بن احمد كاتب بغدادى، مجموعة فتاوى ابن جنيد، در يك جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، اول، 1416 ه‍ ق

6- قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه، المقنع (للشيخ الصدوق)، در يك جلد، مؤسسه امام هادى عليه السلام، قم - ايران، اول، 1415 ه‍ ق

7- قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه، الهداية في الأصول و الفروع، در يك جلد، مؤسسه امام هادى عليه السلام، قم - ايران، اول، 1418 ه‍ ق

8- قمّى، صدوق، محمّد بن على بن بابويه، من لا يحضره الفقيه، 4 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، دوم، 1413 ه‍ ق

9- كوفى، محمد بن محمد اشعث، الجعفريات - الأشعثيات، در يك جلد، مكتبة نينوى الحديثة، تهران - ايران، اول، ه‍ ق

10- شريف مرتضى، على بن حسين موسوى، الانتصار في انفرادات الإمامية، در يك جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، اول، 1415 ه‍ ق

11- شريف مرتضى، على بن حسين موسوى، المسائل الناصريات، در يك جلد، رابطة الثقافة و العلاقات الإسلامية، تهران - ايران، اول، 1417 ه‍ ق

12- حلبى، ابو الصلاح، تقى الدين بن نجم الدين، الكافي في الفقه، در يك جلد، كتابخانه عمومى امام امير المؤمنين عليه السلام، اصفهان - ايران، اول، 1403 ه‍ ق

13- ديلمى، سلاّر، حمزة بن عبد العزيز، المراسم العلوية و الأحكام النبوية، در يك جلد، منشورات الحرمين، قم - ايران، اول، 1404 ه‍ ق

14- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، تهذيب الأحكام، 10 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق

15- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، تهذيب الأحكام، 10 جلد، دار الكتب الإسلامية، تهران - ايران، چهارم، 1407 ه‍ ق

16- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، المبسوط في فقه الإمامية، 8 جلد، المكتبة المرتضوية لإحياء الآثار الجعفرية، تهران - ايران، سوم، 1387 ه‍ ق

17- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، الخلاف، 6 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، اول، 1407 ه‍ ق

18- طوسى، ابو جعفر، محمد بن حسن، النهاية في مجرد الفقه و الفتاوى، در يك جلد، دار الكتاب العربي، بيروت - لبنان، دوم، 1400 ه‍ ق

19- طوسى، محمد بن على بن حمزه، الوسيلة إلى نيل الفضيلة، در يك جلد، انتشارات كتابخانه آية الله مرعشى نجفى - ره، قم - ايران، اول، 1408 ه‍ ق

20- حلبى، ابن زهره، حمزة بن على حسينى، غنية النزوع إلى علمي الأصول و الفروع، در يك جلد، مؤسسه امام صادق عليه السلام، قم - ايران، اول، 1417 ه‍ ق

21- حلّى، ابن ادريس، محمد بن منصور بن احمد، السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى، 3 جلد، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم - ايران، دوم، 1410 ه‍ ق

22- حلّى، محقق، نجم الدين، جعفر بن حسن، شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام، 4 جلد، مؤسسه اسماعيليان، قم - ايران، دوم، 1408 ه‍ ق

23- حلّى، محقق، نجم الدين، جعفر بن حسن، المعتبر في شرح المختصر، 2 جلد، مؤسسه سيد الشهداء عليه السلام، قم - ايران، اول، 1407 ه‍ ق

 


[1]. الفقه - فقه الرضا؛ ص: 100

[2]. مجموعة فتاوى ابن أبي عقيل؛ ص: 41

[3]. الخلاف؛ ج‌1، ص: 586

[4]. النهاية في مجرد الفقه و الفتاوى؛ ص: 125

[5]. الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‌3، ص: 439

[6]. من لا يحضره الفقيه؛ ج‌1، ص: 445

[7]. المقنعة (للشيخ المفيد)؛ ص: 91

[8]. الكافي في الفقه؛ ص: 159

[9]. المراسم العلوية و الأحكام النبوية؛ ص: 81

[10]. تهذيب الأحكام؛ ج‌2، ص: 14

[11]. المبسوط في فقه الإمامية؛ ج‌1، ص: 71

[12]. الوسيلة إلى نيل الفضيلة؛ ص: 81

[13]. غنية النزوع إلى علمي الأصول و الفروع؛ ص: 106

[14]. السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى؛ ج‌1، ص: 194

[15]. شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ ج‌1، ص: 50

[16]. المعتبر في شرح المختصر، ج‌2، ص: 16‌

[17]. الخلاف، ج‌1، ص: 587

[18]. الفقه - فقه الرضا؛ ص: 100

[19]. الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج‌3، ص: 439

[20]. مجموعة فتاوى ابن أبي عقيل؛ ص: 41

[21]. من لا يحضره الفقيه، ج‌1، ص: 455‌

[22]. من لا يحضره الفقيه، ج‌1، ص: 200

[23]. المقنعة (للشيخ المفيد)؛ ص: 91

[24]. الكافي في الفقه؛ ص: 159

[25]. المراسم العلوية و الأحكام النبوية؛ ص: 81

[26]. تهذيب الأحكام، ج‌2، ص: 15‌

[27]. المبسوط في فقه الإمامية؛ ج‌1، ص: 71

[28]. الخلاف؛ ج‌1، ص: 586

[29]. النهاية في مجرد الفقه و الفتاوى؛ ص: 125

[30]. الوسيلة إلى نيل الفضيلة؛ ص: 81

[31]. غنية النزوع إلى علمي الأصول و الفروع؛ ص: 106

[32]. السرائر الحاوي لتحرير الفتاوى؛ ج‌1، ص: 194

[33]. شرائع الإسلام في مسائل الحلال و الحرام؛ ج‌1، ص: 50

[34]. المعتبر في شرح المختصر؛ ج‌2، ص: 15

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

ورود طلاب



 

آزمون ورودی مراکز تخصصی فقهی حوزه علمیه

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج