اظهار زینت زن و حکم آن، خالد غفوری PDF چاپ پست الکترونیکی

اظهار زینت زن و حکم آن

نگارنده : خالد غفوری .منبع : مجله  فقه اهل بیت علیهم السلام ج 54 ص 140

نویسنده در مقاله ی مذکور به بررسی حکم اظهار زینت زن و حکم آن براساس برداشت از آیه ی 30 سوره ی مبارکه نور پرداخته است .ایشان بعد از مقدمه در ابتدا به بیان معانی مفردات مورد بحث می پردازند  و سپس در سه مبحث به تبیین احکام مستفاد از آیه می پردازند .ایشان در برخی از مباحث نظر خود را بیان نمی کنند و به بیان اقوال در مساله اکتفا می کنند .

كليد واژگان: زينت، تزيین، زن، آيات الاحكام، فقه مقارن، فقه قرآن.

مقدمه

آرایش و زینت برای زن بر حسب طبیعت خلقتی که دارا می باشد جزو ضروریات زندگی او به شمار می رود .در دین مبین اسلام نیز علاوه براینکه بر این امر بی اعتنایی نشده است بلکه طبق برخی روایات از مهم ترین کارهایی که یک زن مسلمان باید انجام دهد شمرده شده است .در اسلام بدون زینت ماندن زن نامطلوب شمرده شده است .لکن محدودیت هایی برای این امر ضروری قایل شده است که به نفع و سعادت خود زنان و بلکه جامعه ی اسلامی می باشد .تمام این محدویت ها  با دلیل و حکمت روشن است که هر صاحب فکری را به تحسین وا می دارد .

مهم ترین دستور قرآنی در مورد زینت

یکی از مهم ترین دستورات قرآنی که در مورد زینت زن و اظهار آن احکامی را بیان کرده است آیه ی 30 سوره ی مبارکه نورمی باشد .

«وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إلا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ وَلايُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إلا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبائِهِنَّ أَوْ آباءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنائِهِنَّ أَوْ أَبْناءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوانِهِنَّ أَوْبَنِي إِخْوانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَواتِهِنَّ أَوْ نِسائِهِنَّ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُنَّ أَوِ التّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلى عَوْراتِ النِّساءِ وَ لا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللّهِ جَمِيعاً أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ .

«به زنان با ايمان بگو چشم‌هاى خود را (از نگاه هوس آلود) فرو گيرند و دامان خويش را حفظ كنند و زينت خود را- جز آن مقدار كه نمايان است- آشكار نسازند و (اطراف) روسرى‌هاى خود را بر سينۀ خود افكنند (تا گردن و سينه با آن پوشانده شود) و زينت خود را آشكار نسازند، مگر براى شوهرانشان، يا پدرانشان، يا پدر شوهرانشان، يا پسرانشان، يا پسران شوهرانشان، يا برادرانشان، ياپسران برادرانشان، يا پسران خواهرانشان، يا زنان هم كيششان، يا كنيزانشان يا مردان سفيه كه تمايلى به زن ندارند يا كودكانى كه از امور جنسى مربوط به زنان آگاه نيستند، و هنگام راه رفتن پاهاى خود را به زمين نزنند تا زينت پنهانى شان معلوم شود (و صداى خلخال كه بر پاى دارند، به گوش رسد) و اى مؤمنان، همگى به سوى خدا بازگرديد تارستگار شويد.»

برای فهم بیشتر فقرات این آیه ی شریفه , لازم است در ابتدا مفردات آیه را به صورت مختصر بررسی کنیم:

1.لا يُبدينَ‌

بداء به معناى ظهور و آشكار شدن است[1]؛ چنان كه در آيۀ شريفه آمده: «فبدت لهما سوآتهما؛ وقتى از آن درخت خوردند، بدى هايشان (عورتشان) براى آنها آشكار گشت»

2.زينتهنّ‌

زينت، اسم است از ريشۀ «زان الشى‌ء صاحبه زيناً» و به معناى چيزى است كه انسان خود را با آن مى‌آراید.[2]

3.بعولتهنّ‌

«بعولة» جمع «بعل» به ترتيب بر وزن فحوله و فحل، به معناى زوج و شوهر است؛ [3]

4.أو ما ملكت أيمانهنّ‌

«ملك يمين»، يعنى كنيز، امّا برخى گفته‌اند: مراد، مطلق بردگان است، چه مرد باشد، چه زن.[4]

5.غير‌

اعراب «غير» در اينجا دو وجه دارد: جرّ و نصب. جرّ از آن رو كه كلمۀ «غير» وصف براى كلمۀ «التابعين» باشد و نصب از آن رو كه حال يا استثنا باشد. [5]

6.الإربة‌

يعنى نياز و ولع داشتن به چيزى. عبارت: «غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ» يعنى‌مردانى كه نياز و تمايلى به زن ندارند.[6]

7. لم يظهروا‌

يعنى اطلاع نيافتند، يا اين كه «لَمْ يَظْهَرُوا» از مادۀ ظهور به معناى غلبه باشد يعنى «توانايى جنسى ندارند». اين معنا- چنان كه برخى به آن اشاره كرده‌اند- كنايه از بلوغ است[7].

8. عورات النساء‌

عورت يعنى جايى از بدن انسان كه تصريح به آن زشت است و كلمۀ عورت كنايه از آن موضع است.[8]

مباحث مطرح در آیه

در این آیه شریفه سه مبحث اصلی مطرح می شود که مورد اختلاف مفسرین و فقهاء واقع شده است .در برخی از نظرات به نظرات علمای اهل سنت نیز اشاره خواهد شد :

مبحث اول : لایبدین زینتهنّ إلّا ما ظهر منها

در مورد این فقره از آیه , دو بحث اصلی قابل طرح است :

1.مراد از إبدای زینت چیست ؟و نهی از آن به چه معناست ؟

در این باره دو نظریه مطرح شده است :

نظریه اول

مراد از آیه نهی از آشکار ساختن زینت است .مویّد این نظریه هم این است که إبداء در لغت به معنای آشکار ساختن زینت آمده است .قائلین به این نظریه در تفسیر زینت در این آیه به دو گروه تقسیم می شوند :

الف- زینت به معنای عضوی که محل زینت زن است می باشد .یعنی قسمت هایی از بدن زن که در عرف زینت او به حساب می آید و اینکه آن محل , مزیّن به لوازم زینتی خاصی باشد یا نباشد تفاوتی در این معنا نمی کند .

پرواضح است که این اطلاق مجاز می باشد و از باب اطلاق حال بر محل است .

ب-زینت به معنای آنچه که زن به وسیله ی آن خود را زینت می کند می باشد .[9]

طبق اين معنا، زينت از حيث عرف و لغت يك مفهوم عام است و قسمتى از آيه كه مى‌فرمايد: «وَ لٰا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ ما يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ؛« زنان هنگام راه رفتن پاهاى خود را به زمين نزنند تا زينت پنهانى شان معلوم شود»، مؤيّد اين معناست؛ چون كوبيدن پا بر زمين به وسيله زن موجب معلوم شدن محل زينت (بدن زن) نمى‌شود، بلكه موجب علم به خود زينت هايى چون خلخال و غیره می شود .

نظریه دوم :

معناى إبدا در جملۀ اوّل (لايبدين زينتهنّ إلّا ما ظهرمنها) و معناى آن در جملۀ دوم: (ولايبدين زينتهنّ إلّا لبعولتهنّ ...) تفاوت دارد، بدين معنا كه ابدا در جملۀ اوّل به معناى رها كردن و بازگذاشتن چيزى است و منظور از نهى از آن، وجوب پوشش است؛ يعنى كشف زينت و بازگذاردن آن، حرام و پوشاندن آن واجب است. اما ابداء در جملۀ دوم، يعنى نماياندن و به نامحرمان نشان دادن است؛ چون در جملۀ دوم فعل ابداء به وسيلۀ «لام» در «لِبُعُولَتِهِنَّ» متعدى به مفعول دوم شده است.

طبق اين نظريه، دو حكم در آيۀ شريفه وجود دارد و براى هر حكمى نيز استثنايى، نه اين كه يك حكم باشد و دو استثنا .آن دو حکم عبارتند از :

حكم اوّل: حرمت كشف زينت و وجوب پوشش آن بر زن به استثناى مواضعى كه هميشه ظاهر و آشكار است؛ مانند دستان تا مچ و گردى صورت.

حكم دوم: حرمت آشكار كردن زينت و آرايش در مقابل مردان به استثناى گروه‌هاى دوازده گانه‌اى كه در آيه ذكر شده‌اند. تكرار نهى- لايبدين زينتهنّ- در آيه و امر به انداختن مقنعه و روسرى برگريبان بعد از نهى اول و ذكر آن پيش از افرادى كه بعد از نهى دوم استثنا شده‌اند، مؤيّد اين معناست.[10]

2.مراد از جمله ی «الّا ما ظهر منها »

مراد از زینت آشکار در این فقره از آیه ی شریفه چیست ؟در این باره نیز نظرات متفاوتی مطرح شده است از جمله این که مراد از زینت آشکار : لباس ,لباس و صورت , لباس و صورت و دستان تا مچ,آرایش های ظاهر , صورت و دستان تامچ ,آنچه به هنگام ضرورت ظاهر می شود , آنچه به صورت تصادفی ظاهر می شود .برخی از این نظرات نیاز به تقدیر دارند و برخی نیازی به تقدیر ندارند و واضح است که عدم تقدیر بسیار بهتر از تقدیر گرفتن است .

مبحث دوم : مصادیق استثناء شده از آیه

در ادامه ی آیه ی شریفه این گونه آمده است :

«إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبٰائِهِنَّ أَوْ آبٰاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنٰائِهِنَّ أَوْ أَبناٰاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوٰانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوٰانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوٰاتِهِنَّ أَوْ نِسٰائِهِنَّ أَوْ مٰا مَلَكَتْ أَيْمٰانُهُنَّ أَوِ التابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلىٰ عَوْرٰاتِ النِّسٰاءِ؛»

«و زينت خود را آشكار نسازند، مگر براى شوهرانشان، يا پدرانشان، يا پدر شوهرانشان، يا پسرانشان، يا پسر شوهرانشان، يا برادرانشان، يا پسران برادرانشان، يا پسران خواهرانشان، يا زنان هم كيششان، يا بردگانشان (كنيزانشان)، يا افراد سفيهى كه تمايلى به زن ندارند، يا كودكانى كه از امور جنسى مربوط به زنان آگاه نيستند.»

غالب افراد مشخص شده ی در آیه از لحاظ مفهوم ابهامی ندارند .اما باید مفهوم دیگر افراد که از لحاظ مفهوم دارای ابهام هستند را بیان کنیم .

الف : نسائهنّ

یکی از آن الفاظ کلمه ی نسائهنّ می باشد .این کلمه از آن جهت که نساء اضافه به هنّ شده است دارای ابهام است .اقوالی در معنای این کلمه در آیه بیان شده است که بهترین احتمال این است که بگوییم مراد از تركيب: «نسائهنّ» زنان آزاد مومن باشد، نه مطلق زنان آزاد. اين احتمال در واقع جمع احتمال دوم و سوم است؛ به اين بيان كه در تركيب «نسائهنّ» دو لفظ و دو معنا وجود دارد:

لفظ اوّل: عبارت است از كلمه ی «نساء» كه منظور از آن يا به دليل معروف بودن در زمان پيش از نزول و يا به دليل ظهور آن در استعمالات قرآن، زنان آزاد است.لفظ دوم: ضمير «هنّ» است كه لفظ «نساء» به آن اضافه شده است كه اين اضافه دليل بر آن است كه مراد از «نساء» خصوص زن‌هاى مومن است؛

ب : التابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجالِ

به طور اجمال، مقصود آيه مردانى است كه هيچ رغبت و تمايلى به زن در وجود آنها نيست، لكن در اين كه مصاديق آن به طور مشخص چه كسانى‌اند،

اختلاف و چند قول است كه مهم‌ترين آنها عبارتند از:

1. شخص احمقى كه نياز به زن و مسائل جنسى در او نيست. اين معنا در روايت نيز آمده است.[11]

2. ابله. اين معنا نيز در روايتى از امام صادق (ع) به آن اشاره شده است.‌[12]

3. ديوانه. [13]

4. كم عقل.

5. ساده لوح.

مصاديق ديگرى نيز در برخى از تفاسير براى آن ذكر شده، مانند: عنّين، اخته، پير كهن سال و ... كه هيچ دليل و شاهدى بر آنها وجود ندارد.

مبحث سوم : مصادیقی که در آیه استثناء نشده اند

علاوه بر مصادیقی که در آیه استثناء شده اند موارد دیگری نیز در فقه وجود داردکه دلیل قطعی بر جواز اظهار زینت زن در مقابل آن ها وجود دارد و حال آنکه در این آیه استثناء نشده اند .به عنوان مثال جدّ و عمو و دایی از جمله ی آنان اند .وجوهی را می توان برای عدم ذکر این افراد در آیه ذکر کرد که به مهم ترین آن ها اشاره می شود :

-اجداد : عدم ذکر این مصداق در آیه به این دلیل است که اجداد درحکم پدر هستند لذا با ذکر پدر آن هانیز از حکم عدم جواز استثناء می شوند

-عمو و دایی : در بیان دلیل عدم ذکر این افراد در آیه دو دیدگاه وجود دارد :

1.نیازی به ذکر جداگانه ی آن ها نیست و با ذکر فرزند برادر و خواهر  {با توجه به یکسان بودن نسبت بین فرزند برادر و خواهر با خاله و عمه و فرزند برادر و خواهر با دایی و عمو } آن ها نیز استثنا می شوند .[14]

2.عدم ذکر آن ها در آیه به درستی و غیر قابل تاویل است .زیرا محرمیت ملازمه ای با جواز اظهار زینت ندارد .دایی و عمو محرم هستند اما دلیلی نداریم که دالّ بر جواز اظهار زینت در مقابل آنان باشد  . باتوجه به اینکه پسر های دایی و عمو نامحرم هستند و احتمال دارد در صورت اظهار زینت در مقابل آن ها , این زینت ها را برای فرزندان خود تعریف کنند .[15]

نکته : اشکال نشود که چرا در آیه محارم رضاعی ذکر نشده اند با اینکه در محرمیت همانند محارم نسبی می باشند زیرا آیه در مقام بیان محارم نسبی می باشد .

میزان جواز اظهار زینت و نگاه در محارم مذکور در آیه

مخفی نماند که افرادی که در آیه ذکر شده اند اگر چه همه در حکم کلی جواز نگاه و اظهار زینت یکسان هستند ولی این بدان معنا نیست که در میزان اظهار زینت و نگاه نیز یکسان باشد .زیرا پر واضح است که مرتبه ی محرمیتی که شوهر دارد هیچ کدام از محارم دیگر ندارند به همین خاطر  برای شوهر جایز است به تمام بدن همسر خود نگاه کند و لذت ببرد ولی بر سایر محارم اینگونه نگاه جایز نیست .

 

مبحث چهارم : «و لایضربن بأرجلهنّ لیعلم ما یخفین من زینتهنّ »

اين فقره، سومين مقطعى است كه متضمن حكمى در باره زينت و آرايش زنان است و زنان را از كوبيدن پا بر زمين نهى فرموده است. كوبيدن پا بر زمين در عصر جاهليّت بين زنان مرسوم و متعارف بوده؛ به طورى كه اگر يكى از زنان در بين راه به جمعى از مردان بر مى‌خورد، در صورتى كه خلخال بر پاى داشت، پاها را بر زمين مى‌كوبيد تا صداى خلخال به گوش مردان برسد؛ از اين رو؛ خداوند زنان مؤمن را از اين كار برحذر داشت.

بنابراين نفس اين كه زن به ديگران بفهماند كه داراى زينت است- هر چند خود زينت مخفى باشد- حرام است.

نكته: ممكن است از اين قسمت از آيه استفاده كرد كه هرگونه حركت يا فعل صادر از سوى زن كه سبب تحريك شهوت مردان شود، حرام است؛ مانند آرايش صورت، استعمال عطر و بوى خوش يا پوشيدن لباس تنگ، هر چند تمام بدن پوشيده باشد. پس هرگاه ملاك حرمت، تحريك شهوت نامحرم باشد، اين افعال نيز حرام است.

 

نتیجه

طبق آیه ی 30 سوره ی مبارکه ی نور می توان چند حکم شرعی را نتیجه گرفت :

1.اگر چه آرایش و زینت جزء ضروریات زندگی یک زن می باشد و لکن این اظهار آن دارای محدودیت هایی می باشد که به سعادت خود زن و جامعه ی اسلامی منجر خواهد شد .زنان نباید زینت های خود را برای نامحرمان اظهار کنند .

2.منظور از زینت هم می تواند زینت های ذاتی هر زن را شامل شود که اعضای بدن او را می گویند و هم می شود وسایل زینتی که خود را به وسیله ی آن ها زینت می کند را گویند .

3.آن اعضایی از بدن زنان که به صورت طبیعی ظاهر هستند مثل صورت و دستان تا مچ مشمول حکم مذکور نمی باشند .به شرط اینکه طوری آن ها را زینت نکنند که موجب تهییج شهوت مردان شوند .

4.بسیاری از افراد از حکم مذکور استثناء می شوند که در آیه ذکر شده اند از جمله پدر و مادر وشوهر و جد و فرزندان .

5.به صورت مطلق هر کاری که از طرف زنان باعث تهییج شهوت مردان شود حرام است و جایز نمی باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


[1] .مجمع البحرین ج 1 ص 167.

[2] .همان ج 2 ص 312.

[3] .راغب ,مفردات ص 135.

[4] .خطیب , معجم القرائات ج 2 ص 123.

[5] .همان .

[6] .فخر رازی , التفسیر الکبیر ج 23 ص 209.

[7] .علامه طباطبایی , تفسیر المیزان ج 12 ص 234.

[8] .المفردات ص 595.

[9] .الخویی , مستند العروه کتاب النکاح ج 1 ص 34.

[10] . الایروانی , باقر .دروس تمهیدیه فی تفسیر آیات الاحکام ج 1 ص 379.

[11] .کلینی , کافی ج 5 ص 324.

[12] .کنز العرفان ج 2 ص 223.

[13] .راوندی ؛ فقه القرآن ج 2 ص 129.

[14] .مستند العروه , کتاب النکاح  , ج 1 ص 32 .

[15] .فقه القران ج 2 ص 129.

 

اضافه‌ كردن نظر


کد امنيتي
باز خوانی تصویر امنیتی

امورطلاب و اساتید

O  امور خوابگاه مدرسه

O  امور رفاهی طلاب

O  امور رفاهی اساتید

O  تسهیلات ورزشی

O  اردوی زیارتی پژوهشی مشهد مقدس

O  امور پرورشی

O  اطلاعیه‌ها

O  ارتباط با مسوولین

معاونت آموزش

O  قوانین و مقررات آموزشی:  سطح خارج

O  معرفی اساتید:  سطح خارج

O  برنامه امتحانات:  سطح خارج

O  اطلاعیه‌های آموزشی:  سطح خارج

O  ارتباط با مسوول آمورش:  سطح خارج

O  پرسش و مباحثات علمی

O  نمونه سوالات دروس سطح

O  آیین نامه تقریرات و پژوهش های خارج